Chương 35: Nhìn thấu Nhân tâm

1-100

"Thặng Minh (tự của Phan Tuấn) tiên sinh?"

"Ồ? Cô biết ta sao?"

Làm sao mà không biết cho được. Phan Tuấn, tự Thặng Minh. Trong lịch sử, ông được biết đến là người đã hàng Ngô sau khi Kinh Châu thất thủ, và đặc biệt là người có mối quan hệ cơm chẳng lành canh chẳng ngọt với Quan Vũ.

Thực tế, nếu chỉ nghe bấy nhiêu thì có vẻ ông không phải một nhân vật tích cực, nhưng thực tế Phan Tuấn không hề hèn nhát đầu hàng ngay khi quân Ngô kéo đến. Khi Kinh Châu rơi vào tay giặc, trong khi nhiều quan lại của Thục hối hả sang hàng Tôn Quyền, ông đã cáo bệnh, đóng cửa không ra ngoài. Đích thân Tôn Quyền đã phải đến tận nhà thuyết phục, an ủi mãi mới khiến ông chịu quy thuận.

"Vâng, làm sao tôi không biết được chứ. Ở đất Kinh Châu này, ai mà không nghe danh tiếng của Phan Tuấn tiên sinh? Tôi còn biết rất rõ thời ngài còn làm Tòng sự ở Giang Hạ, ngài đã lập bao công đức nhờ việc thực thi pháp luật công minh."

"Ra là vậy."

Khi tôi đưa ra vài lời tán dương khéo léo, vẻ mặt vốn lạnh như băng của Phan Tuấn hơi giãn ra một chút. Dù bầu không khí lạnh lùng vẫn chưa tan biến hoàn toàn, nhưng ít ra nó đã bớt căng thẳng hơn.

"Cái tên Trần Thanh giáo úy, ta cũng đã nghe danh. Nghe bảo là một nữ trung hào kiệt hiếm có. Nhưng ta không ngờ cô lại đảm nhận cả việc nhân sự thế này."

"Vâng. Vì đại nghiệp của chúng tôi, tôi không nề hà bất cứ việc gì."

"Tuy nhiên, theo ta biết cô vốn là võ quan, việc cô làm công tác của một văn quan thế này quả là hiếm thấy. Ta mạn phép hỏi, cô dùng phương cách nào để tuyển chọn nhân tài?"

Lời lẽ tuy chính trực nhưng không giấu nổi ý định muốn thử thách tôi. Cảm giác như nếu câu trả lời không vừa ý, ông ta sẽ quay lưng bỏ đi ngay lập tức. Có lẽ chính tính cách cương trực đến mức cực đoan này đã khiến ông không hòa hợp được với Quan Vũ chăng?

Dù sao thì việc ưu tiên lúc này là đưa ra câu trả lời khiến ông ta hài lòng. Tôi hít một hơi sâu rồi bắt đầu:

"Vì diện mạo và tâm can con người thường không đồng nhất, nên khi tuyển chọn nhân tài cần phải quan sát cực kỳ tỉ mỉ. Thứ nhất, thông qua những câu hỏi chuyên môn để xem người đó có kiến thức sâu rộng đến đâu. Thứ hai, phải quan sát khả năng ứng biến của họ trước những tình huống nguy cấp..."

Tôi tuôn ra một tràng dài như đang thuyết trình, còn Phan Tuấn im lặng lắng nghe. Khi tôi vừa dứt lời, đôi mắt ông khẽ sáng lên.

"Đó chẳng phải là 'Bát trưng chi pháp' (Tám cách nhìn người) trong Lục Thao sao? Giáo úy — à không, Trần Công tào, xem ra cô không chỉ tinh thông võ nghệ mà còn dùi mài cả kinh sử nữa."

Việc ông ta đổi cách gọi từ Giáo úy sang Công tào cho thấy ông đã bắt đầu công nhận tôi. Thực ra, đây là kết quả của việc tôi học nhồi nhét trong một tuần mà Lưu Bị đã cho phép.

"Tôi luôn tâm niệm rằng không chỉ võ nghệ, mà học vấn cũng phải tinh thông thì mới có thể làm tròn bổn phận của một vị tướng giỏi."

"Vậy nếu là bổ dụng tướng lĩnh, cô sẽ làm thế nào?"

"Một vị tướng cần hội đủ năm tài năng và phải tránh mười lỗi lầm. Ví dụ như..."

Lần này, tôi lại tiếp tục đọc làu làu những nội dung đã xem trong Lục Thao. Phan Tuấn gật đầu lắng nghe rất chăm chú. Chẳng mấy chốc, chúng tôi trở thành những người đàm đạo tâm đầu ý hợp, cuộc trò chuyện kéo dài hơn hẳn so với hai nhóm trước.

Ông kể cho tôi nghe từ thời còn theo học đại học giả Tống Trung, đến lúc được Lưu Biểu mời làm Tòng sự Giang Hạ, rồi cả thời gian làm Huyện lệnh huyện Tương Hương. Càng nghe, tôi càng thấy đây quả thực là một nhân tài hiếm có.

"Thế nào, Phan tiên sinh? Chủ công của chúng tôi là người luôn coi trọng và trọng dụng nhân tài, ngay cả một nữ nhi như tôi cũng được ngài tin tưởng giao trọng trách. Ngài có sẵn lòng giúp sức cho chúng tôi không?"

"Trần Công tào nói mình là 'một nữ nhi' thì quả là quá khiêm tốn rồi. Được thôi, ta cũng muốn được thi triển tài năng dưới trướng Lưu Bị công. Trăm sự nhờ cô."

"Tôi cũng mong được ngài giúp đỡ nhiều hơn."

Cuộc đối thoại giữa hai chúng tôi kết thúc trong một bầu không khí thân thiện khác hẳn lúc ban đầu.

"Thế nào, Trần giáo úy? À, giờ phải gọi là Trần Công tào chứ nhỉ. Ta nghe nói cô đã gặp trước bốn người rồi, thấy họ ra sao?"

Lưu Bị và tôi gặp lại nhau sau khi cả hai đã xong việc. Tôi trình bày suy nghĩ của mình:

"Vâng, thưa Chủ công. Đầu tiên là Phạm Cương và Trương Đạt, thật đáng tiếc họ không phải là nhân tài xuất chúng. Lời lẽ thì khoa trương nhưng tài năng thực sự lại chẳng thấy đâu. Hơn nữa, khi tôi hỏi về ý kiến của họ đối với việc trung hưng nhà Hán, họ dường như chẳng mấy để tâm."

Lưu Bị lộ vẻ hơi thất vọng nhưng vẫn ra hiệu cho tôi nói tiếp.

"Họ là những kẻ không có dã tâm lớn nên hiện tại chưa bộc lộ bản chất, nhưng nếu rơi vào tình cảnh nguy hiểm, rất có thể họ sẽ bỏ mặc vị trí để tìm nơi an toàn hơn. Vì vậy, nếu ngài định ban chức cho họ, tốt nhất hãy chọn một người có tính tình rộng lượng làm cấp trên của họ."

"Hừm, nói ngắn gọn là không giao việc lớn, và cấp trên phải là người ôn hòa. Vậy còn những người khác?"

Lưu Bị đúc kết ngắn gọn lời tôi. Tôi tiếp tục:

"Triệu Lũy công và Tập Trân công lại là những nhân tài khác hẳn. Khi nói về tài năng và hoài bão, họ rất mực chân thành, không khoa trương cũng không rụt rè. Họ là những người có ý chí sắt đá, ngài cứ giao việc cho họ rồi tùy theo thái độ và thành tích mà thăng chức sau."

"Được. Còn người tên Phan Tuấn?"

"Ông ấy thực sự là một nhân tài tầm cỡ. Thời còn làm Tòng sự ở Giang Hạ, ông ấy đã nổi danh vì trừng trị thẳng tay các quan lại nhận hối lộ..."

Tôi kể chi tiết hơn về Phan Tuấn, Lưu Bị lắng nghe rất tập trung.

"Được rồi, ngày mai ta sẽ đích thân gặp họ rồi đưa ra quyết định cuối cùng. Cô đã vất vả rồi, hôm nay hãy về nghỉ ngơi đi."

"Vâng, thưa Chủ công."

Ngày hôm sau, Lưu Bị triệu tập năm người họ đến phủ của mình để trò chuyện.

Người đầu tiên ngài gặp là Phạm Cương và Trương Đạt. Vừa thấy mặt Lưu Bị, hai gã đã nịnh hót không tiếc lời.

"Tả tướng quân Lưu Bị tôn kính, ngài mang hoài bão lớn lao, ngày đêm lo nghĩ cho sự ổn định của Kinh Châu. Tại Xích Bích, ngài đã đánh bại gian hùng Tào Tháo, uy danh lừng lẫy thiên hạ..."

Bọn chúng tuôn ra một tràng nhiệt huyết, nhưng Lưu Bị chẳng mảy may quan tâm đến những lời khen ngợi mình hay hạ thấp Tào Tháo. Điều ngài muốn biết là tài năng và tính cách của họ.

"Những lời đó đủ rồi, hãy nói cho ta biết các người có tài cán gì và có thể đóng góp gì cho quân đội của ta."

Nghe Lưu Bị nói vậy, nụ cười trên mặt Phạm Cương và Trương Đạt chợt tắt ngấm trong giây lát. Nhưng rồi họ lại nhanh chóng lấy lại vẻ mặt hớn hở:

"Vâng, chúng tôi tinh thông võ nghệ và binh pháp..."

Dù chỉ là một khoảnh khắc ngắn ngủi, nhưng Lưu Bị đã không bỏ lỡ cái nhíu mày thoáng qua trên mặt bọn chúng. Dù miệng vẫn cười nhưng đôi mắt chúng không dám nhìn thẳng, cứ đảo liên hồi như đang dò xét lẫn nhau. Trong đôi mắt ấy không hề có sự trung thành hay đức độ, chỉ có sự toan tính cho bản thân.

Dù bọn chúng cố gắng phô diễn năng lực, nhưng một người dày dặn kinh nghiệm nhìn người như Lưu Bị đã sớm thấu hiểu tâm can họ. Với ngài, đây là những kẻ có cũng được, mà không có cũng chẳng sao.

Sau khi tiễn họ ra ngoài, Lưu Bị gặp Triệu Lũy và Tập Trân. Khác với hai kẻ trước, họ trò chuyện rất điềm đạm và bình thản. Thấy họ trình bày năng lực và hoài bão một cách chân phương, Lưu Bị đã có thể hình dung ra phẩm chất của họ.

Cuối cùng là Phan Tuấn. Một nhân tài lạnh lùng nhưng chính trực. Không một lời nịnh hót, nhưng ông đã thể hiện năng lực của mình một cách đầy đủ và súc tích. Đúng như Trần Thanh đã nhận xét, đây là một người có tố chất để làm nên đại nghiệp.

Khi cuộc trò chuyện kết thúc, trên môi Lưu Bị đã nở một nụ cười. Ngài đã có kế hoạch cho tất cả.

Phán đoán của Trần Thanh quả không sai.

Sau khi gặp xong năm người, Lưu Bị lại gọi tôi đến.

"Ta đã gặp tất cả bọn họ rồi."

"Ngài thấy sao ạ?" tôi thấp thỏm hỏi.

"Những lời cô nói không sai một chút nào."

"Vậy ngài định bổ nhiệm họ như thế nào?"

Lưu Bị trình bày dự định của mình:

"Con người tùy theo ưu nhược điểm và tính cách mà có cách dùng khác nhau. Phạm Cương và Trương Đạt, đúng như Trần Công tào nói, không có tài năng sâu rộng hay dã tâm lớn. Tuy nhiên, họ lại thiếu kiên nhẫn và không giỏi kiềm chế cảm xúc. Nếu bị áp bức hoặc kích động quá mức, họ sẽ có xu hướng phản kháng. Vì thế, ta sẽ ban cho họ chức vị thấp, giao những việc vừa sức là được."

"Vậy ngài định đặt họ ở đâu ạ?"

"Ta định ban cho họ chức võ quan cấp thấp dưới trướng Triệu Vân. Dù họ có không hài lòng thì cũng chẳng thể gây ra rắc rối gì lớn."

Ý tưởng của Lưu Bị là đặt họ dưới quyền một người đức độ như Triệu Vân và rèn luyện từ cấp bậc thấp nhất. Đây quả là một nước đi không tồi.

"Còn Triệu Lũy và Tập Trân. Triệu Lũy là người thận trọng và có đức, Tập Trân là người có gan dạ và kiên trì. Nếu đặt dưới trướng một vị tướng giỏi, họ sẽ hết lòng trung thành. Ta sẽ phong họ chức Tư tá và Đô úy, sau này tùy thực lực mà thăng tiến dần."

"Vâng. Vậy còn Phan Tuấn thì sao ạ?"

Phan Tuấn, người tôi kỳ vọng nhất.

"Đúng như cô dự đoán, ông ta là một nhân tài lớn. Ta sẽ bổ nhiệm ông ta làm Trị trung Tòng sự."

"Vâng, thưa Chủ công. Tôi thực sự khâm phục sự anh minh của ngài."

"Được rồi, việc này coi như xong..."

Vẻ mặt nghiêm nghị của Lưu Bị bỗng thay đổi. Ngài nhìn tôi với ánh mắt hơi tinh nghịch:

"Này, cảm giác khi được đi xem mặt nhân tài trước thế nào?"

"Dạ?"

"Ta nói vậy vì thấy cô thực sự có con mắt nhìn người. Thú thực, đánh giá khí chất của một người lạ chỉ sau một lần gặp không phải việc dễ dàng. Vậy mà cô đã làm được. Không chỉ hôm nay mà trước đây cũng vậy. Cô có thể nói cho ta biết cách cô nhìn người không?"

Nhìn người như thế nào à... Một câu hỏi vừa dễ lại vừa khó. Tôi biết trước đáp án nhưng không thể nói ra được. Chẳng lẽ lại bảo:

"Phạm Cương và Trương Đạt sau này sẽ ám sát Trương Phi đấy"? Nếu nói vậy, chắc ngài sẽ coi tôi là kẻ điên mất.

"Ngài quá khen rồi. Tôi chỉ dựa vào cảm giác mà phán đoán thôi. Ngược lại, tôi mới là người kinh ngạc trước cách ngài đánh giá và sắp xếp họ vào đúng vị trí như nước chảy mây trôi vậy."

Tôi trả lời bằng kết quả biết trước, còn Lưu Bị dùng thực lực để thấu hiểu nhân tâm. Xét về phương diện nhìn người, Lưu Bị vẫn ở một đẳng cấp hoàn toàn khác, không thể so sánh được.

Lưu Bị nói bằng giọng bình thản, nhưng trong mắt thoáng hiện một chút hối tiếc:

"Ta đã đi khắp thiên hạ, gặp gỡ bao nhiêu anh hùng hào kiệt. Có những người vì ta chưa đủ tầm mà không thể giữ chân được. Ta đã tự hứa với lòng mình sẽ không để mất thêm nhân tài nào nữa, vậy mà suýt chút nữa ta lại lặp lại sai lầm đó. Nếu không có lời khuyên của Gia Cát Lượng, có lẽ ta đã để tuột mất một nhân tài quý báu rồi."

Nói rồi ngài thở dài. Nhân tài quý báu mà ngài suýt bỏ lỡ... hẳn là Bàng Thống rồi. Còn những người mà ngài không thể giữ chân ngày trước chắc là Điền Dự hay Trần Quần.

"Ta không muốn phạm sai lầm đó thêm lần nào nữa. Vì vậy, nếu sau này thấy ta có chỗ nào chưa thấu đáo trong việc bổ dụng nhân tài, cô hãy cứ thẳng thắn góp ý."

"Tôi đâu dám..."

"Đừng lo lắng, cứ nói một cách chân thành. Dù sao quyết định cuối cùng và trách nhiệm vẫn thuộc về ta."

"Vâng, thưa Chủ công."

Tôi cúi đầu hành lễ. Vâng, thưa Chủ công. Những nhân tài mà tôi có thể giữ lại được, tôi nhất định sẽ giữ lại cho ngài.

Nhìn bóng dáng thiếu nữ trẻ tuổi bước ra khỏi cửa, Lưu Bị thầm nghĩ: Trong một hai năm trở lại đây, mình đã thu nạp được bao nhiêu nhân tài. Hết Ngọa Long lại đến Phượng Sồ. Quả là phúc đức của mình, nhưng trong số đó, người kỳ lạ nhất có lẽ chính là con bé này.

Ông đã thấy nhiều kẻ có võ nghệ kinh hồn hay mưu lược kiệt xuất, dù là phe mình hay phe địch. Nhưng Trần Thanh lại là một nhân vật nằm ngoài mọi dự tính và thường thức của ông. Tất nhiên là theo hướng tích cực.

Ông bồi hồi nhớ lại. Trong khi Tào Tháo hay Tôn Quyền gây dựng thế lực hùng mạnh, ông thường xuyên phải bôn ba chạy vầy vì không có căn cứ. Chỉ mới năm ngoái thôi, đã có lúc ông rơi vào tuyệt vọng cùng cực tưởng như không thoát ra được. Nhưng nhờ những người bên cạnh, ông đã vững tâm trở lại.

Mình cũng đã có những nhân tài không hề kém cạnh ai. Vì những người tin tưởng và theo mình, mình phải nỗ lực hơn nữa. Đã đến lúc phải tiến lên rồi.

Sau khi gia nhập lại đại quân không lâu, tôi nghe được tin tức rằng trước khi tôi trở về từ Nam Quận, Lưu Bị đã chiêu mộ thêm được rất nhiều nhân tài khác.

Bên cạnh Hoàng Trung và Ngụy Diên, còn có Mã Lương, Mã Tắc, Ân Quan... Trong khoảng thời gian ngắn, ngài đã đưa về được những nhân vật cộm cán. Có chút lo lắng về Mã Tắc, nhưng hiện tại chắc chưa có vấn đề gì lớn.

Họ đang tỏa đi khắp Kinh Châu để lo việc quân vụ và hành chính nên tôi chưa được gặp mặt ngay, nhưng thế lực của Lưu Bị đang lớn mạnh lên từng ngày.

Hừm... Nếu tôi về sớm hơn chút nữa thì có lẽ đã gặp được vài người rồi. Có chút tiếc nuối, nhưng nghĩ lại, sự nhanh nhạy của Lưu Bị quả đúng chất "Lưu Bị là Lưu Bị". Ngài đón nhận nhân tài mới và sắp xếp họ vào đúng nơi đúng chỗ.

Và còn một nhân vật cực kỳ quan trọng nữa vừa gia nhập quân ta.

Bàng Thống.

Bàng Thống tiên sinh, hiệu Phượng Sồ, người được mệnh danh là ngang ngửa với Ngọa Long Gia Cát Khổng Minh.

Nhân tài mà Lưu Bị nói suýt bỏ lỡ quả nhiên chính là Bàng Thống. Ban đầu Lưu Bị chỉ bổ nhiệm ông làm Huyện lệnh huyện Lỗi Dương, nhưng chức vụ đó rõ ràng là quá nhỏ bé đối với tài năng của ông. Gia Cát Lượng đã khuyên rằng: - Tài của Bàng Sĩ Nguyên không phải để quản lý một mảnh đất trăm dặm, phải giao cho chức Trị trung, Biệt giá thì mới thi triển hết tài năng được.

Lưu Bị sau đó đã hối hận, đánh giá lại và phong ông làm Trị trung Tòng sự.

Cuối cùng thì Bàng Thống cũng đã về đây. Nghe tin đó, trong lòng tôi tự nhiên nảy ra một mục tiêu tiếp theo. Sau khi đã giữ được Từ Thứ lại phe mình, đây chính là mục tiêu "nhỏ mà lớn" mà tôi đã ấp ủ từ lâu.