Chương 70: Nhận thức.

Thời Hậu Tận Thế 70. Nhận thức.

70.

Kể từ khi tỉnh dậy sau giấc ngủ dài, tôi đã đi qua rất nhiều thành phố, nhưng vẫn chưa từng thấy một bảo tàng mỹ thuật hay bảo tàng lịch sử nào đúng nghĩa.

Xét theo khía cạnh đó, nơi này rất có khả năng là bảo tàng duy nhất còn sót lại trên thế giới, và cũng là bảo tàng cuối cùng của nhân loại.

Thế nhưng, so với những tòa nhà chúng tôi từng thấy trước đây, quy mô của nó lại khá nhỏ. Ngoại trừ vẻ ngoài và các chi tiết trang trí lộng lẫy hơn bất cứ đâu ra thì chẳng còn gì khác.

Không gian vốn đã nhỏ hẹp, vậy mà phần lớn diện tích lại dành cho cái sảnh sáng choang khiến tôi tự hỏi liệu người ta tạo ra nó chỉ để phô trương thôi hay sao. Chính điều đó đã làm không gian trưng bày tác phẩm càng thêm ít ỏi.

Dù vậy, vì đây là bảo tàng cuối cùng của nhân loại, nên thay vì trưng bày tràn lan, có lẽ họ chỉ chọn lọc những tác phẩm thực sự có sức ảnh hưởng đến lịch sử. Tôi không phàn nàn gì mà lẳng lặng bước theo robot dẫn đường.

"Đây mà là bảo tàng mỹ thuật sao?"

... Dù có thế nào thì thế này cũng quá hời hợt rồi.

Một căn phòng kín hình vuông không có lấy một ô cửa sổ. Vật thể duy nhất hiện hữu chỉ là một khung tranh trống rỗng và một chiếc ghế dài.

Nếu căn phòng này chất đầy các loại tranh trên thế giới như trò xếp gạch Tetris, tôi còn có thể miễn cưỡng chấp nhận rằng: "À, vì thiếu không gian và thời gian nên họ mới phải để thế này—".

Nhưng nhìn cái nơi chỉ có độc một khung tranh trống không mà lại dám gọi là bảo tàng mỹ thuật, tôi thật sự thấy cạn lời.

"Mời cậu ngồi xuống ghế được không?"

"... Tôi biết rồi."

Hay là do lạnh quá nên linh kiện của cậu ta có vấn đề rồi nhỉ?

Trong khi thầm lo lắng cho tình trạng của robot, tôi vẫn nghe theo và ngồi xuống ghế.

Ngay sau đó, không gian bắt đầu tối dần. Nghĩ lại thì, tôi chẳng thấy đèn chiếu sáng đâu cả, rốt cuộc ánh sáng phát ra từ đâu vậy nhỉ?

Trong khi tôi còn đang tò mò nhìn quanh, từ phía sau khung tranh bắt đầu rò rỉ ra những tia sáng dịu nhẹ.

"Cảm giác như đang bảo mình đừng lảm nhảm nữa mà hãy tập trung vào khung tranh đi vậy. Trực diện và đơn giản, tôi thích đấy. Nhưng mà... vấn đề là chẳng có bức tranh nào cả."

Chẳng lẽ ngồi đây rồi robot sẽ tự mang tranh đến lắp vào khung, sau đó thuyết minh cho tôi nghe sao?

Tôi chống cằm lầm bầm, chẳng hiểu nổi cậu ta đang tính toán điều gì.

—Ngay lúc đó, một cửa sổ bán trong suốt tỏa ánh xanh lam hiện ra trước mặt tôi.

"... Ơ kìa?"

Thấy cái cửa sổ xuất hiện một cách quá đỗi tự nhiên, ban đầu tôi cứ ngỡ lại có tin nhắn mới gửi đến.

Nhưng khác với cửa sổ tin nhắn vốn chỉ có chữ, cửa sổ trước mắt tôi lúc này lại hiển thị cả tranh lẫn thông tin đi kèm.

"Oa, cái gì thế này? Các bạn cũng thấy cái này chứ?"

Vô số bức tranh được sắp xếp theo thời đại và năm tháng.

Trong số đó, tôi đưa ngón tay lại gần một bức tranh mà ngay cả kẻ mù tịt về nghệ thuật như tôi cũng biết. Ngay lập tức, bức tranh đó hiện lên trong khung hình vốn đang trống rỗng.

Thấy tôi ngạc nhiên đến tròn mắt, robot hỏi với vẻ đầy tự hào về công nghệ của thời đại mình.

"Cậu thấy thế nào?"

"Thực sự... rất thần kỳ."

"Đúng không? Cậu thử lại gần chạm vào xem sao?"

"... Chạm vào được luôn á?"

Không chỉ đơn thuần là hiển thị bức tranh tôi chọn thôi sao?

Tôi tiến lại gần khung tranh, thận trọng chạm tay vào bề mặt.

Cảm giác nhám của giấy và sự thô ráp của lớp màu đã khô truyền đến đầu ngón tay, chân thực như thể tôi đang chạm vào một bức tranh thật vậy.

"Đúng là một công nghệ đáng kinh ngạc."

"Giờ thì cậu đã hiểu tại sao nơi này được gọi là bảo tàng mỹ thuật chưa?"

"Ừm. Nhưng mà... dù có chân thực đến đâu thì rốt cuộc đây cũng không phải là 'đồ thật' đúng không?"

Tôi quay lại ghế ngồi và chọn một tác phẩm khác. Tác phẩm cũ trên khung tranh tan biến như tuyết rơi, và tác phẩm mới hiện ra.

Kích thước của khung tranh cũng tự động co giãn theo kích cỡ của tác phẩm tôi chọn, trông thật thú vị.

Nhưng lạ thay, tôi chẳng cảm nhận được chút rung động nào từ những 'tác phẩm' treo trên khung ấy. Cảm giác giống như đang ngắm nhìn những bông hoa giả được làm cực kỳ tinh xảo vậy.

"Mà này... nếu có thể tái hiện bức tranh hoàn hảo thế này, thì việc phục chế cũng khả thi đúng không?"

Nhìn những bức tranh bị rách một phần hay những bức đã phai màu theo thời gian, tôi nghiêng đầu thắc mắc.

Dù sao đây cũng chẳng phải tranh thật, nếu phục chế lại đôi chút thì cũng đâu có sao.

Hay là họ muốn tôn trọng tâm hồn của những nghệ sĩ đã gửi gắm vào tác phẩm... kiểu vậy chăng?

"Chuyện đó là vì, họ muốn giữ nguyên dáng vẻ của bức tranh vào thời điểm nó nổi tiếng nhất đấy ạ."

"... Nghĩa là danh tiếng quan trọng hơn sự hoàn thiện của bức tranh sao."

Cũng phải, dù một bức tranh có vẽ đẹp đến đâu mà không lọt vào mắt xanh của mọi người thì cũng chỉ là một tờ giấy nháp không hơn không kém.

Những thứ như danh tiếng vốn dĩ đều do nhận thức của con người sống ở thời đại đó quyết định.

"Cũng có lý đó, nhưng mà— nếu so sánh một bức tranh từ thời đại mà ngay cả kỹ thuật vẽ lẫn công cụ bảo quản đều chưa hoàn thiện với một bức tranh được vẽ ở thời hiện đại, thì bên nào vẽ đẹp hơn là điều quá rõ ràng rồi còn gì?"

"Vậy sao? Tôi thì lại thích những thứ cổ xưa vì chúng có hương vị riêng của mình."

"Tương lai luôn bao hàm cả quá khứ mà. Nếu phong cách cổ điển trở nên thịnh hành, người ta chỉ việc vẽ theo lối đó thôi. Vì ở tương lai, tư liệu lẫn công cụ để làm việc đó không chỉ đủ mà còn thừa thãi nữa. Quá khứ đẹp nhất là khi nó cứ mãi là quá khứ."

Nếu dùng những thứ của hiện đại để bắt chước tác phẩm cũ.

Hoặc nhúng tay vào sửa đổi tác phẩm cũ như thể nó vừa được vẽ ra.

Thì giá trị riêng biệt của tác phẩm mà con người hằng trân trọng sẽ bị thời gian nuốt chửng.

Chính vì vậy, con người đã phân định thời gian. Thời gian không ngừng trôi đi, nhưng bức tranh và tâm hồn của tác giả gửi gắm trong đó vẫn tồn tại độc lập với dòng chảy ấy. Nhờ vậy, dù ở tương lai xa xôi, chúng vẫn không đánh mất giá trị của mình.

"Thật thần kỳ và đáng nể. Cả công nghệ này lẫn tấm lòng của những người muốn bảo tồn giá trị ấy."

Thế nhưng... quả nhiên tôi vẫn không cảm nhận được bất kỳ cảm xúc nào truyền lại thông qua những bức tranh.

Là do họ thuộc về một thời đại không liên quan đến tôi, hay là vì tôi đang sống trong một thế giới quá cằn cỗi để có thể đồng cảm với những gì họ vẽ?

Tôi chợt nhớ đến những hình vẽ trong khu ổ chuột. Những bức vẽ trên bức tường đổ nát ấy, bức nào cũng lộn xộn và bản năng, nhưng lại khiến tôi cảm nhận được rất nhiều điều. Đó là sức sống, là niềm hy vọng của những con người từng sống ở đó.

"Rốt cuộc... là vì nó là đồ giả sao."

Dù bức tranh trong khung là giả, nhưng những gì mắt thấy và tay chạm vào đều giống hệt bản gốc.

Nếu xét đến việc con người chỉ có thể nhận biết đối tượng thông qua thị giác, xúc giác và các giác quan khác, thì thứ trước mắt tôi lúc này chẳng khác gì đồ thật.

Thậm chí, nếu là đồ thật, tôi chắc chắn sẽ không được ngắm nhìn gần thế này, cũng chẳng thể dùng tay chạm vào để cảm nhận lớp màu vẽ.

"Rốt cuộc điều gì đã tạo nên sự khác biệt?"

Nếu bảo là do sở thích thì cũng không đúng, vì dù tôi có lướt qua bao nhiêu tác phẩm thuộc đủ mọi thời đại, vẫn chẳng có lấy một bức nào làm trái tim tôi lay động.

Nếu bức tranh trước mắt là vật thật, liệu tôi có thấy xúc động, hay cảm nhận được tâm tư của người vẽ không?

—Một sự mô phỏng tái hiện đến cả cảm giác của vật thật, thì có gì khác với vật thật chứ?

Trong khi tôi đang lầm bầm như vậy, một cửa sổ xanh lam hiện lên bên cạnh mặt tôi. Cùng với đó là thông báo có tin nhắn mới.

[Vốn dĩ con người luôn bị chi phối bởi niềm tin hoặc nhận thức xã hội của chính mình.] Không biết là tình cờ hay định mệnh, tin nhắn gửi đến lại như đang trả lời cho câu hỏi vừa nảy ra trong đầu tôi.

Khoảng cách đang dần thu hẹp lại. Cả khoảng cách với Thiên đường, lẫn thời gian của chúng ta. Khi khoảng cách và thời gian này hoàn toàn trùng khớp, chúng ta sẽ ra sao?

Tôi gạt bỏ thắc mắc và nhìn vào bức tranh. Niềm tin của chính mình. Nhận thức xã hội.

Phải rồi. Một khi tôi đã mặc định nó là đồ giả, thì dù tác phẩm trước mắt có vẽ đẹp đến đâu, tôi cũng chẳng cảm nhận được gì.

Giống như khởi nguồn của nghệ thuật là những bức bích họa mô tả những con vật đang chạy nhảy, tranh vẽ luôn chứa đựng dục vọng của con người. Thông qua tác phẩm, chúng ta nhìn thấu thế giới nội tâm của tác giả, đồng cảm hoặc đánh giá những khao khát của họ.

Nhưng thứ trước mắt tôi không phải là bức tranh do tác giả tạo ra. Nó chỉ là sự mô phỏng lại bức tranh ấy bằng ánh sáng và điện năng.

Dù sự thật có thế nào, thì ngay khoảnh khắc tôi coi nó là như vậy, tác giả trong bức tranh này đã biến mất. Con người không đủ sáng tạo để có thể đồng cảm với một bức tranh không hề tồn tại khao khát.

Nếu không biết đó là đồ giả, có lẽ tôi đã có thể hồn nhiên cười đùa khi ngắm nhìn chúng.

Giống như những ngày tôi từng rất hạnh phúc khi chưa hề nghi ngờ những người bạn phía sau chiếc Drone vậy.

"Tôi chán xem tranh rồi. Sang phòng tiếp theo đi."

Với mớ cảm xúc hỗn độn, tôi rời khỏi phòng và bước đi dọc hành lang.

Trên hành lang còn có những nơi để ngắm nhìn tượng đá hay các công trình kiến trúc.

Cũng giống như tranh vẽ, chúng cho phép tôi chọn những bức tượng hay tòa nhà để hiển thị trong một không gian hình vuông, và thậm chí là cảm nhận được cả chất liệu của chúng.

Nhưng rốt cuộc, tôi cũng chỉ biết trầm trồ trước công nghệ, còn khi ngắm nhìn tác phẩm, tôi chỉ có thể đưa ra những lời nhận xét khô khan như "tinh xảo thật đấy".

Nếu có một nhà phê bình ở đây, chắc người đó sẽ gõ vào đầu tôi vì tội thấy tác phẩm nghệ thuật tuyệt vời mà không biết giá trị của nó mất.

"Ơ kìa, hình như đây là phòng âm nhạc."

"Hết mỹ thuật đến văn chương, rồi giờ là âm nhạc sao."

Sau vài giờ dạo chơi trong bảo tàng, tôi bắt đầu cân nhắc việc đi ra ngoài.

Cảm giác mệt mỏi và buồn ngủ ập đến khiến tôi cứ cách vài phút lại ngáp một cái, tôi định bụng sẽ rời đi.

Thế nhưng, robot lại bảo rằng vì đây là nơi cuối cùng nên nhất định phải xem cho bằng được, rồi cậu ta tự mình bước vào trong.

Bảo là cho tôi xem, nhưng hóa ra người đang tận hưởng chuyến tham quan này lại chính là robot.

"Đúng là hết cách với cậu luôn."

Còn lại một mình, tôi thở dài một tiếng rồi cũng bước theo vào trong.

"Âm nhạc không tồn tại dưới dạng hình khối như tranh hay chữ viết, chắc sẽ có chút khác biệt nhỉ."

Vừa lầm bầm bước vào phòng, thứ đập vào mắt tôi chính là...

Một chiếc đại dương cầm khổng lồ, và một người đàn ông không có khuôn mặt đang ngồi đó, đặt tay lên phím đàn.

—♬ Tôi không hiểu rõ về âm nhạc hay nhạc cụ cho lắm. Nhưng mỗi khi ngón tay ông ta lướt trên phím đàn, những giai điệu tôi từng nghe thấy trong bảo tàng dường như lại được nối tiếp.

"Mori-ssi cũng đến rồi sao. Chắc cậu cũng tò mò lắm nhỉ?"

"Cũng đôi chút, nhưng mà đợi đã."

Tôi sải bước tới và đặt tay lên vai người đàn ông.

Thế nhưng, tay tôi chỉ xuyên qua cơ thể ông ta rồi rơi thõng xuống. Tôi thử bước tới định chạm vào cây đàn piano, nhưng kết quả cũng tương tự.

"Lại là đồ giả sao."

Cả nhạc cụ lẫn con người đều chỉ là những hình ảnh hologram đơn thuần. Dù đã biết trước nhưng tôi vẫn không giấu nổi vẻ thất vọng, tôi khẽ lắc đầu rồi phát hiện ra những chiếc ghế ở phía dưới sân khấu.

Tôi thận trọng bước xuống cầu thang và ngồi vào ghế. Ngay lập tức, không gian tối dần, và ánh đèn sân khấu bừng sáng.

Chỉ bấy nhiêu thôi cũng đủ khiến người nghệ sĩ không mặt kia trông thật vĩ đại.

"Có cả bài tôi biết này?"

"Vậy sao? Có vẻ cậu cũng hay nghe nhạc cổ điển nhỉ?"

"Cũng không hẳn là hay nghe... chỉ là biết tên thôi."

Dù sao thì ngày xưa tôi cũng có nhiều cơ hội để nghe loại nhạc này mà.

Lần này, tôi cũng chọn một bài hát quen thuộc từ cửa sổ xanh hiện lên. Bản nhạc đang phát bỗng dừng lại, ánh đèn chớp tắt một nhịp.

Người nghệ sĩ nhẹ nhàng đặt tay lên phím đàn, và ngay khi những ngón tay bắt đầu chuyển động, một giai điệu mới vang lên. Đó là một giai điệu dịu dàng, chậm rãi và có chút gì đó u buồn.

"Bản nhạc này nghe buồn quá."

"... Đúng vậy."

Chẳng hiểu sao, tôi cảm giác như nỗi buồn đang bao trùm lấy gương mặt của người nghệ sĩ. Chắc đây cũng là do nhận thức của tôi thôi.

Không dùng lời nói hay biểu cảm, mà chia sẻ cảm xúc thông qua âm thanh.

Liệu đó là vì mỗi âm sắc phát ra— không, được tái tạo từ cây đàn piano kia đều chứa đựng sức mạnh?

Hay là do tôi đã được học rằng những âm thanh và giai điệu như thế này là buồn?

Nhìn robot đang chìm trong nỗi buồn khi nghe nhạc, tôi thực sự chẳng thể nào hiểu nổi nữa.