Chương 58: Tự do.

Thời Hậu Tận Thế 58. Tự do.

58.

Khi ghé thăm những tàn tích xưa hay các bảo tàng lưu dấu quá khứ, người ta thường vô thức suy đoán và liên tưởng về những ngày đã cũ.

Đó là sự tò mò nảy sinh từ một thực thể hiểu rõ khái niệm thời gian và lịch sử, dù bản thân chẳng thể ngược dòng hay nhảy vọt qua nó.

Đối với tôi, đây là tương lai, nhưng khi đứng giữa thành phố còn vương lại những dấu vết của quá khứ này, việc tôi tò mò về những chuyện đã từng xảy ra có lẽ cũng là lẽ đương nhiên.

"Này. Những người từng sống ở đây, liệu họ có làm việc và sinh hoạt cùng robot như người thời xưa không nhỉ? Hay là nhờ có robot mà khái niệm công việc không còn tồn tại, nên họ cứ thế sống một đời thảnh thơi?"

Tôi đã luôn thắc mắc điều đó, chỉ là chưa từng nói ra mà thôi.

Dù thế giới đang dần lụi tàn, nhưng giữa một nơi được bao quanh bởi công nghệ phát triển vượt bậc thế này, con người đã tạo nên một xã hội ra sao, và họ đóng vai trò gì trong đó?

Liệu những khái niệm về nghề nghiệp và lao động vốn chẳng hề biến mất suốt hàng ngàn năm qua, có còn tồn tại ở nơi này không?

"Ừm, cứ nhìn những chiếc áo blouse trong phòng thí nghiệm hay những tờ giấy viết tay trong các văn phòng ở tòa nhà cao tầng kia mà xem, chắc chắn là phải có nghề nghiệp rồi."

Bất kể ở thế giới nào, luôn tồn tại những cá nhân kiệt xuất hơn người thường.

Họ biết những điều người khác không biết, nghĩ ra những thứ người khác không thể tưởng tượng rồi bắt tay vào thực hiện.

Dù đó là tài năng thiên bẩm hay nỗ lực hậu thiên, chính nhờ những người luôn nhìn xa hơn cuộc sống thường nhật và thế giới hiện tại mà văn minh nhân loại mới có thể phát triển thần tốc.

Thế nhưng, không thể nói rằng toàn bộ nền văn minh nhân loại đều do một nhóm nhỏ thiên tài tạo nên.

Trong khi vài thiên tài tìm ra những khả năng mong manh và nỗ lực để đạt được chúng...

Thì chính những con người bình thường đã tạo nên một xã hội ổn định, giúp những thiên tài ấy có thể thỏa sức vẫy vùng vì nhân loại.

Có thể có những người xuất chúng hơn kẻ khác, nhưng không một ai có thể tự mình hoàn thành tất cả mọi việc.

Chính vì thế, dù người dẫn dắt thời đại đã được định sẵn, thì con người vẫn luôn bình đẳng và ai cũng là một sự tồn tại cần thiết.

—Cho đến khi chính con người tạo ra robot và trí tuệ nhân tạo.

"Nhưng mà... không phải ai cũng đủ thông minh để tạo ra sinh vật nhân tạo, và dù các tòa nhà văn phòng có nhiều đến đâu, cũng chẳng đủ chỗ để chứa hết tất cả những người từng sống trên Phương chu này."

Giống như việc con người hoàn toàn mất đi chỗ đứng trong các nhà máy, từ những công việc đơn giản đến việc xây dựng các tòa nhà khổng lồ, và thậm chí là nghệ thuật như âm nhạc, hội họa nhằm thỏa mãn thị hiếu phổ quát của con người.

Trong thời đại mà những robot ưu việt hơn đại đa số nhân loại được tạo ra, và chính chúng lại đi sản xuất ra những robot khác, liệu một người bình thường như tôi có còn chỗ để làm việc không?

Ngay khi tôi vừa nghĩ đến việc có lẽ chỉ một nhóm nhỏ thiên tài mới được phát huy hết khả năng, còn những người khác thì bị ép buộc sống một đời chỉ biết ăn và ngủ như động vật...

Robot, kẻ đang cùng tôi tán gẫu với chiếc drone bên trong tòa nhà tối tăm, lên tiếng:

"Đúng như Mori-ssi nói, ngoại trừ một số ít nhà nghiên cứu và nhân viên văn phòng chuyên giám sát hoạt động của robot trong thành phố, thì những người có nghề nghiệp thực sự rất hiếm hoi đấy ạ."

"... Vậy sao?"

"Bởi vì hầu hết mọi việc xảy ra trong thành phố, robot đều có thể giải quyết hiệu quả hơn nhiều."

Ý chí tự do và cảm xúc của con người vốn dĩ khác biệt đến mức có thể coi là đối nghịch hoàn toàn với hai chữ "hiệu quả".

Robot không bao giờ đột ngột bỏ việc hay đình công chỉ vì lười biếng hoặc cảm thấy chán nản với nhiệm vụ được giao.

Đồng thời, khác với con người cần phải học hỏi thông tin trong quá trình sống, robot khi đến hiện trường đã sở hữu sẵn mọi chức năng và thông tin cần thiết cho nhiệm vụ, nên cũng chẳng cần đến việc bàn giao công việc.

"Tất nhiên, về mặt luật pháp thì không có điều khoản cực đoan nào kiểu 'Con người không được phép làm việc của robot!', nên nếu muốn, họ vẫn có thể làm bất cứ lúc nào. Thế nhưng, chẳng mấy ai lại muốn làm việc khi biết rằng công việc mình đang làm vừa ít giá trị, vừa không được đền đáp, lại còn kém hiệu quả cả."

Robot vừa nói vừa hiển thị hai cột biểu đồ trên màn hình của mình.

Một cột dài đến mức chạm từ đầu này sang đầu kia màn hình, còn cột kia thì nhỏ đến mức phải nheo mắt mới thấy rõ.

Dưới hai cột đó là dòng chữ "Người thất nghiệp" và "Người có việc làm".

"Vậy thì con người thời đại này rốt cuộc đã làm gì để sống qua ngày chứ?"

Làm việc chăm chỉ để được làm điều mình thích, sở hữu thứ mình muốn và nhận lại thành quả xứng đáng.

Tôi cứ ngỡ cấu trúc hiển nhiên này sẽ chẳng bao giờ mất đi dù thời gian có trôi qua bao lâu, nhưng có vẻ ở nơi này thì không phải vậy.

"Chẳng biết nữa. Không phải ai nấy đều sống và làm những việc mình thích sao?"

"... Thế giới này vốn dĩ quá lạnh lẽo để chỉ sống và làm những việc mình thích thôi đấy."

Những ngày tháng phải gồng mình chống chọi trên Phương chu, môi trường lạnh giá và thiếu thốn đủ đường luôn có cách khiến trái tim con người cũng trở nên băng giá theo.

Tuyết không ngừng rơi, nhu yếu phẩm thì cứ vơi dần trước mắt, liệu có bao nhiêu người thuần khiết có thể giữ vững niềm hạnh phúc mà sống tiếp đây?

Nếu ai đó hỏi tôi, một kẻ đã chứng kiến vô số cái chết, rằng hình thái cái chết nào tôi bắt gặp nhiều nhất, tôi sẽ trả lời không chút do dự: đó là những chuyện xảy ra trong khu dân cư.

Vì phải cướp đoạt không gian và tài nguyên của nhau mới có thể sống sót, những người hàng xóm vốn từng thân thiết đã phải chĩa súng, chĩa dao vào nhau. Và kết quả thật thảm khốc.

Vết máu kéo dài từ một ngôi nhà đầy xác chết sang một ngôi nhà cách đó không xa. Trong những trường hợp tồi tệ nhất, tôi còn thường xuyên bắt gặp cảnh người ta ăn thịt hàng xóm của mình, hoặc những kẻ đã toan tính làm điều đó.

Trong một thế giới như vậy, liệu con người có thực sự sống và làm được "những việc mình thích" không?

Khi mà ngay cả người hàng xóm bên cạnh cũng có thể biến chất và tìm cách giết mình bất cứ lúc nào?

"Và tôi nghĩ rằng, tự do chỉ có thể được cảm nhận trọn vẹn khi tồn tại những điều đối nghịch với nó."

Giống như việc ta cảm thấy hạnh phúc khi được ăn vì đã biết đói, hay thấy vui sướng trước một ngày nắng đẹp vì đã trải qua những ngày u ám.

Hạnh phúc của con người thường nảy sinh trong quá trình lấp đầy những thiếu hụt.

Tự do cũng vậy.

Liệu ta có thể gọi khoảng thời gian trống rỗng bị cưỡng ép bởi người khác hoặc bởi cấu trúc xã hội, chứ không phải do ta lựa chọn, là tự do không?

Tôi nghĩ là không. Giống như việc chúng ta chẳng bao giờ gọi một con chuột trắng bị nhốt trong lồng là tự do cả.

"Một cuộc sống ổn định và một ngày dài lặp đi lặp lại, vô vị, là hai thứ hoàn toàn khác nhau..."

Khi một cuộc đời không được trao cho bất kỳ vai trò nào, cảm giác nhận lại không phải là sự thoải mái mà là sự chán chường, thì đó chẳng qua cũng chỉ là một loại khổ hình khác mà thôi.

[Này. Có chuyện gì thú vị kể cho tôi nghe được không. Cứ nhìn cậu lái xe mãi thế này tôi sắp buồn ngủ chết mất...] [Tôi trải chăn sẵn rồi đây. Khi nào đến thành phố đằng kia thì gọi tôi dậy nhé.] Ví dụ như thế đấy. Giống như việc những người bạn đang nhìn tôi lái xe cứ than vãn rằng chán quá, sắp chết vì buồn ngủ đến nơi rồi vậy.

Xoẹt!

"Á, chói mắt quá...!"

Giữa lúc đang vừa đi vừa tán gẫu trong thành phố nơi màn đêm buông xuống sớm hơn thường lệ.

Trong thành phố không còn một bóng người, bỗng vang lên tiếng xẹt xẹt của dòng điện, rồi cả không gian bừng sáng rực rỡ.

"... À. Hóa ra ánh sáng phát ra từ đằng kia."

Dù khá bất ngờ nhưng tôi không hề hoảng sợ. Bởi tôi đã biết trước rằng khi đêm xuống, thành phố sẽ được thắp sáng.

Tôi nhìn về phía nguồn sáng nằm ở trung tâm thành phố. Nguồn sáng tỏa ra ánh sáng rực rỡ đến mức có thể nhìn thấy từ khoảng cách rất xa, kích thước của nó khổng lồ như thể một mặt trời vừa mọc lên vậy.

Mặt trời nhân tạo được tạo nên từ vô số kim loại và dây điện chằng chịt ấy— phải rồi, trông nó giống như biểu tượng cho thời đại của nhân loại vậy.

"Chắc là do tôi đa cảm thôi, nhưng sao trông nó cô đơn thế nhỉ."

Tôi ngồi xuống chiếc ghế ven đường, ngắm nhìn mặt trời đang tỏa sáng, ngắm nhìn ngôi sao đơn độc rực rỡ giữa thế giới không còn bóng người, rồi chậm rãi đứng dậy.

Dù thời gian đã khá muộn, nhưng phố xá sáng trưng thế này thì chẳng việc gì phải dừng bước cả.

"Oa. Ở đây cũng tan hoang quá nhỉ."

"Công nhận, không biết họ có đánh nhau ở trong này không nữa... Dùng xong rồi dọn dẹp sạch sẽ một chút thì tốt biết mấy."

Tôi đi quanh tòa nhà đổ nát, lục tìm xem còn món đồ nào sót lại trong các ngõ ngách không.

Chẳng biết là họ đã bán sạch mọi thứ để lên thiên đường, hay đã mang chúng sang thành phố khác, nhưng tòa nhà cực kỳ hỗn loạn và hầu như chẳng còn món đồ nào dùng được.

"Hử? Cái gì đây?"

Thế nhưng, ở những nơi như thế này, nếu chịu khó tìm tòi thì kiểu gì cũng ra được một vài món đồ còn nguyên vẹn.

Trong lúc mở các kệ hàng và ngăn kéo bị khóa, tôi tình cờ phát hiện ra một chiếc tráp nhỏ trong một tòa nhà trông giống như cơ sở tôn giáo.

"Hình như có gì đó bên trong... phải mở ra xem mới được."

"Tôi đã thấy nhiều lần rồi, nhưng kỹ năng bẻ khóa của Mori-ssi đúng là đáng nể thật đấy. Nếu sinh ra từ ngàn năm trước, khéo cậu đã trở thành siêu trộm rồi cũng nên."

"... Im đi."

Trái với vẻ ngoài, nó khá nặng, và khi lắc thì nghe thấy tiếng vật cứng va chạm liên tục bên trong.

Nghĩ bụng biết đâu lại có thức ăn, tôi dùng sức bẻ khóa, và một chiếc hộp nhỏ lộ ra.

"Hộp trong hộp à... Còn đây là cái gì nữa? Bột sao?"

Sau khi lấy chiếc hộp nhỏ ra, bên dưới là một túi nhỏ chứa bột màu trắng.

Nhìn qua thì chỉ như bột bình thường, nhưng nhìn cách họ giấu kỹ thế này... khả năng cao đây là một loại ma túy rồi.

"Mori-ssi. Tôi nói điều này chỉ vì lo lắng thôi, nhưng cậu tuyệt đối không được ăn thử dù chỉ vì tò mò đâu đấy nhé?"

"Tôi biết rồi. Mấy thứ này thường là đồ nguy hiểm mà."

Thật tình, chẳng hiểu sao ma túy lại ở một nơi như thế này nữa. Tôi vừa nghĩ đó là một chuyện nực cười, vừa mở chiếc hộp hình chữ nhật ra. Nhìn chiều dài và tiếng chất lỏng sóng sánh khi lắc, tôi đại khái đã đoán được bên trong là gì.

"À. Quả nhiên là rượu."

Dù không biết chính xác hình vẽ và chữ viết trên chai có ý nghĩa gì, nhưng nhìn tổng thể thì đây là một cái chai toát ra mùi vị của rượu.

"Nghĩ lại thì, đây là lần đầu tiên tôi thấy một chai rượu còn nguyên vẹn thế này đấy."

Tôi vừa nói rằng trước đây toàn thấy chai vỡ hoặc chai không, vừa lắc chai rượu qua lại. Tiếng sóng sánh và cảm giác nặng tay thú vị hơn tôi tưởng.

Mà, điều thú vị nhất có lẽ là việc rượu và thuốc lại được cất giữ trong một cơ sở tôn giáo, nơi lẽ ra phải là nơi thanh tịnh và khổ hạnh nhất.

"Ngay cả thời đại này mà ma túy, thuốc lá với rượu vẫn xuất hiện nhan nhản nhỉ..."

"Có lẽ vì có quá ít thứ để vui chơi chăng?"

"Vậy sao."

Phải chăng trong một thế giới đầy rẫy sự tự do không mong muốn và sự mất lòng tin giữa người với người, họ đã cố lấp đầy những thiếu hụt bằng những kích thích khác?

Nhìn những vật dụng chỉ nhằm mục đích tìm kiếm khoái lạc cứ chốc chốc lại xuất hiện, trong lòng tôi dâng lên đủ mọi suy nghĩ.

Trong đó, ý nghĩ đầu tiên nảy ra là: 'Thay vì tốn thời gian phát triển công nghệ để chế tạo và bảo quản mấy thứ này, thà làm thêm cái gì đó để ăn có phải tốt hơn không...'