Chương 36: Cảm giác lạc lõng.

Thời Hậu Tận Thế 36. Cảm giác lạc lõng.

Sự khác biệt giữa con người và máy móc là gì?

Sống là gì, và sinh mạng có ý nghĩa thế nào?

Lang thang giữa thế giới nơi cái chết của con người và máy móc trộn lẫn vào nhau, tôi đã trăn trở về điều đó vô số lần.

Bởi chẳng có gì giúp ta quên đi nỗi cô độc tốt hơn việc không ngừng lặp lại những câu hỏi vốn chẳng có đáp án rõ ràng.

Tôi có ý thức đặt ra những câu hỏi về bản chất và tính phổ quát của thế giới lẫn con người — những điều mà ai cũng coi là hiển nhiên. Rồi thông qua trải nghiệm và luật nhân quả, tôi tự mình tìm kiếm lời giải.

Như đã nói, những câu hỏi như vậy không thể có một đáp án chính xác duy nhất.

Vì thế, tôi nghĩ điều quan trọng không phải là đáp án, mà là thế giới quan và tư duy của mỗi cá nhân được hình thành trong quá trình tìm kiếm lời giải đó.

Và về sự khác biệt giữa con người và máy móc, tôi quyết định coi đó là trí tuệ — thứ không chấp nhận thế giới được ban tặng một cách hiển nhiên, mà luôn không ngừng nghi ngờ và suy ngẫm.

"Tôi là ai vậy ạ?"

Thế nhưng... con robot này đang nói rằng suy nghĩ đó của tôi là sai lầm.

"Những con người từng gọi tên tôi, từng giao phó vai trò cho tôi đều đã biến mất cả rồi. Tên tuổi và vai trò. Giờ đây khi chẳng còn lại gì, tôi nên dùng lời lẽ nào để giới thiệu về bản thân mình cho phù hợp đây?"

Nó tìm kiếm sự tồn tại của chính mình từ người khác chứ không phải từ bản thân. Cách nói chuyện tuy nhẹ nhàng, nhưng sức nặng ẩn chứa trong lời nói lại vô cùng trầm mặc.

Một con robot đáng lẽ phải được tạo ra với mục đích cụ thể như robot giúp việc hay robot an ninh, nay lại hoài nghi về sự tồn tại của chính mình chỉ vì không còn sinh mạng nào để tương tác cùng.

Nếu nó là một con robot "cứ thế" được tạo ra bởi bàn tay của một robot khác mà không có mục đích cụ thể, thì điều đó lại làm đảo lộn những tiêu chuẩn về con người và máy móc mà tôi từng đặt ra.

Trí tuệ nhân tạo thời đại này đã phát triển đến mức này rồi sao? Ngay từ đầu, việc một con robot có cách nói chuyện lém lỉnh thế kia đã là chuyện lạ lùng rồi.

... Hay là bên trong lớp vỏ kia có chứa bộ não của con người nhỉ?

"... Cô nhìn gì mà chăm chú thế ạ? Dù là robot nhưng bị nhìn bằng ánh mắt nhiệt tình thế này, tôi cũng thấy hơi ngại đấy!"

Thấy tôi nghi ngờ liệu bên trong màn hình kia có thuần túy là máy móc hay không, con robot bỗng quay ngoắt đầu đi như thể đang thẹn thùng thật sự.

Đúng là một con robot kỳ lạ và thú vị.

... Dù có lẽ dưới góc nhìn của nó, một người như tôi còn kỳ lạ hơn.

"Trong lúc không có con người, cậu đã làm gì?"

"Chà, vì tôi đã làm quá nhiều việc nên thật khó để nói chính xác là gì... Nhưng nếu tóm gọn lại, thì có lẽ là... duy trì hình dáng cho những ngôi nhà trống chăng."

"... Thế thì cứ coi là robot quản lý đi, việc gì phải nghĩ phức tạp thế?"

"Aha! Vậy cứ quyết định là robot quản lý nhé? Vâng! Từ giờ tôi sẽ là robot quản lý! Cảm giác như trút bỏ được gánh nặng suy tư bấy lâu vậy!"

Trước lời tôi nói, con robot vẽ lên một biểu cảm rạng rỡ như thể vừa được giải tỏa nỗi lòng.

Dù biết rõ đó chỉ là hình ảnh được lập trình trên màn hình, nhưng lạ thay, khi nhìn thấy gương mặt cười đó, môi tôi cũng khẽ nở một nụ cười.

"Dù sao thì — có vẻ đúng là không còn một ai ở lại thành phố này nữa nhỉ."

Dù đã lờ mờ đoán được, nhưng cảm giác hụt hẫng là điều không thể tránh khỏi.

"Lúc nãy cậu nói người cuối cùng đến đây là từ vài năm trước. Vậy thời điểm con người biến mất khỏi thành phố này cũng vào khoảng đó sao?"

"Rất tiếc là không phải ạ. Thành phố này trở nên hiu quạnh và ngừng hoạt động từ trước đó lâu hơn nhiều."

"Hiu quạnh à. Vậy cậu có biết người đó... hay những người từng sống ở đây đã đi đâu không?"

"Họ đã đi đâu... ấy ạ."

"Ừ."

Con robot chìm vào suy tư. Mỗi khi nó suy nghĩ, màn hình lại hiện lên một biểu cảm đặc trưng nên rất dễ nhận ra.

Mà này, là robot mà không phải cậu suy nghĩ hơi bị nhiều quá sao?

"... Hầu hết những người từng sống ở thành phố này đều đã đi lên trên."

"Lên trên, ý cậu là phía trên cột trụ trong thành phố sao?"

"Đúng vậy ạ. Chúng tôi gọi cấu trúc đó là Tháp... nhưng giờ thì điều đó cũng chẳng còn quan trọng nữa."

"Cậu nói là hầu hết, vậy những người khác đã đi đâu?"

"Một vài người còn sót lại trong thành phố... đa phần là những người già mắc bệnh hiểm nghèo hoặc những người bị xã hội ruồng bỏ vì lý do nào đó."

Tôi gật đầu trước lời của con robot, hiểu rằng không cần nói ra cũng biết kết cục của họ thế nào.

Hoặc là họ đã kết thúc cuộc đời vì bệnh tật, hoặc là đã lên đường thực hiện một chuyến hành trình vô định để tìm kiếm một thành phố khác chấp nhận mình.

"Tôi còn muốn hỏi thêm vài điều nữa. Cậu nói là đã không còn người từ vài năm trước. Vậy suốt thời gian qua, cậu một mình quản lý thành phố này sao?"

"Không đâu ạ. Ngày xưa tôi có rất nhiều đồng nghiệp khác. Ở mỗi tòa nhà, mỗi khu vực. Đây từng là một thành phố có máy móc nhiều chẳng kém gì con người. Đó là một thời kỳ huy hoàng."

"Ý cậu là ngày xưa thôi đúng không."

"Vâng. Khi thời tiết trở nên thế này, con người và vật tư giảm dần, các đồng nghiệp của tôi cũng thưa thớt đi theo lẽ tự nhiên. Có những người tự ngừng hoạt động vì không còn ý nghĩa tồn tại, có những người bị đào thải vì không thể thay thế linh kiện hỏng. Giờ đây chỉ còn lại vài người, bao gồm cả tôi mà thôi."

"... Vài người sao."

Con robot ở đây tự đếm mình bằng đơn vị dành cho người.

Vì nó sở hữu trí tuệ gần như một nhân cách nên việc đếm như vậy cũng không có gì lạ, nhưng tôi vẫn không khỏi cảm thấy có chút khác biệt.

"Những đồng nghiệp đó cũng có thể trò chuyện như cậu chứ?"

"Về điểm này thì chỉ đúng một nửa thôi ạ. Chúng tôi có thể giao tiếp đơn giản hoặc truyền đạt mệnh lệnh, nhưng vì họ là những người bạn được tạo ra để lao động chân tay nên không thể tự mình tư duy và hành động như tôi được."

"Nghĩa là họ chỉ trả lời những gì được hỏi, chứ không nói những lời kỳ quặc như cậu đúng không?"

"Đúng... là vậy, nhưng sao cô lại bảo là kỳ quặc chứ! Một người được trang bị khả năng tính toán trí tuệ cao cấp như tôi làm sao có thể nói lời kỳ quặc được!"

Gương mặt tròn trịa của nó nhuộm đỏ.

Hình ảnh cái thân hình lơ lửng với camera và những cánh tay sắc nhọn khua khoắng lung tung trông thật kỳ quái và xa lạ.

Thế nhưng, có lẽ nhờ những phản ứng rất "người" kia mà tôi nhanh chóng cảm thấy quen thuộc.

Mặc kệ con robot đang lầm bầm lầu bầu, tôi vừa vuốt ve chú chó nhỏ đã nhảy lên lòng mình từ lúc nào, vừa chìm vào suy nghĩ.

Những người còn lại trong thành phố đã lên đỉnh cột trụ từ lâu.

Dù không biết con số chính xác là bao nhiêu, nhưng chắc chắn không phải là ít.

"Này. Có phải lý do mọi người đi lên trên đó là vì Thiên đường không?"

"... Cô biết về Thiên đường sao?"

"Cũng không hẳn là biết rõ, chỉ là trên đường đến đây tôi có thấy những dòng chữ nói rằng Thiên đường nằm ở nơi này nên mới hỏi thử thôi. Nhìn phản ứng của cậu thì chắc là có gì đó thật rồi."

Gương mặt con robot lại chuyển sang biểu cảm suy tư.

Tôi chợt thắc mắc, liệu đó có đơn thuần là biểu cảm khi nó đang cân nhắc xem nên trả lời tôi thế nào hay không.

"Vâng. Đúng như cô Mori nghĩ, trên đỉnh cột trụ có một nơi được gọi là Thiên đường."

"Hừm, được đặt cái tên Thiên đường thì chắc đó không phải là một nơi tầm thường rồi."

"Đó là nơi mà nhân loại hằng khao khát, nơi ta có thể thoát khỏi mọi khổ đau về vật chất và những phiền não do các mối quan hệ gây ra."

"Chà, nghe tuyệt đấy chứ."

Thoát khỏi khổ đau vật chất và phiền não trong quan hệ.

Nếu một nơi như vậy thực sự tồn tại trên thế giới này và người sống có thể đặt chân đến, thì đúng là không hổ danh với cái tên Thiên đường.

"Có phải cô Mori cũng đến tận đây vì mong muốn được tới Thiên đường không ạ?"

"Cũng khó nói lắm, tôi cũng có ý định đến đó nhưng... mục tiêu của tôi suy cho cùng vẫn là gặp gỡ những người còn sống."

Dù nơi đó là Thiên đường hay Địa ngục.

Chỉ cần có thể ở bên cạnh những người chào đón mình, tôi đã mãn nguyện rồi.

"Này. Nếu Thiên đường đúng như những gì cậu nói, thì chắc hẳn vẫn còn người sống ở đó chứ?"

"Vâng. Ngay cả bây giờ, khi hầu hết mọi người đã chết và phần lớn các thành phố đã ngừng hoạt động, hay cả trong tương lai sau này, Thiên đường vẫn sẽ vận hành tốt. Ở đó chắc chắn vẫn còn sinh mạng tồn tại."

Không phải là có con người, mà là còn sinh mạng tồn tại?

Cách dùng từ hơi lạ, nhưng cũng không phải vấn đề quá lớn.

"Được rồi. Vậy điểm đến tiếp theo của tôi sẽ là Thiên đường. Mục tiêu rõ ràng thế này thì tốt quá rồi."

Tôi đứng dậy khỏi ghế và vươn vai một cái thật dài. Có lẽ do ngồi ở tư thế không thoải mái trên kệ sách quá lâu nên khắp người tôi đều nhức mỏi.

Trong khi đó, chú chó nhỏ chẳng còn vẻ hung dữ lúc nãy, nó cứ ngước nhìn tôi rồi vẫy đuôi rối rít như muốn hỏi sao tôi lại bỏ nó xuống khỏi lòng.

Nên cưng nựng nó hay thôi đây?

Sau một hồi lườm nguýt chú chó, tôi chợt nhớ ra một mục tiêu khác nên quay sang hỏi con robot.

"Liệu ở thành phố này có thư viện không? Nếu có, cậu chỉ đường cho tôi với."

"Thư viện... ý cô là nơi chứa sách ấy ạ?"

"Ừ. Vì một vài lý do mà tôi không rõ lắm về thế giới này. Tôi muốn biết nhiều thứ, bắt đầu từ việc tại sao thế giới lại trở nên như thế này."

"Rất tiếc là thành phố này không có thư viện. Con người thời đại này chủ yếu tiếp nhận thông tin qua chip hoặc màn hình, nên họ không thấy cần thiết phải xây thư viện nữa."

"... À. Hóa ra đó là lý do tôi đi qua bao nhiêu thành phố mà chẳng thấy cái thư viện nào sao?"

"Chắc là vậy ạ. Tuy nhiên, tôi biết thư viện cuối cùng mà nhân loại để lại nằm ở đâu."

Một mũi tên hiện lên trên màn hình của con robot.

Mũi tên đó đang chỉ thẳng lên trên.

"Hãy đến Thiên đường đi ạ. Ở đó sẽ có mọi thứ cô Mori muốn. Nhu yếu phẩm. Sự sống. Thư viện. Và cả lời giải cho câu hỏi cô luôn canh cánh trong lòng nữa."

Con robot nói với giọng điệu như thể hiểu rất rõ về tôi.

Và tôi đã hỏi nó:

"Cũng lại là Thiên đường sao. Điểm đến thống nhất một chỗ thì tiện thật đấy. Nhưng mà, nghe cách cậu nói chuyện cứ như thể cậu biết rõ về tôi lắm vậy?"

"Thế ạ? Tình cờ thôi, tình cờ mà. Chẳng phải chúng ta mới gặp nhau chưa đầy một tiếng đồng hồ sao?"

"Thật sự là tình cờ à?"

"Kìa kìa, cô Mori cũng biết là robot không thể nói dối mà không có lý do đặc biệt mà. Giờ đây khi con người duy nhất tôi biết chỉ còn lại mình cô, tôi việc gì phải nói dối chứ?"

Rõ ràng lời con robot nói không có gì sai trái hay giả dối.

Nhưng tại sao tôi lại cảm thấy có một cảm giác khác lạ đến thế này?

Đứng trước con robot đang mỉm cười rạng rỡ mong tôi tin tưởng.

Cuối cùng, tôi đã không thể mỉm cười đáp lại.