Chương 5: Cuộc trò chuyện tại quán cà phê nhạc cổ điển

Tập 1 Một tuần sau chiến dịch cục tẩy, vào một buổi chiều tối, tôi đang ở trong một tiệm pachinko khổng lồ tại Shibuya. Kể từ hôm đó, tôi đã đến thư viện bốn lần nhưng cô gái đeo kính râm không hề xuất hiện. Đang lúc hoàn toàn chán nản và ngồi chơi máy "Tamachan Fight", Kurano bỗng ngồi xuống cạnh tôi.

"Tình hình sao rồi, người anh em?"

Đúng lúc đó tôi trúng mánh lớn nên giơ nắm đấm ăn mừng với Kurano. Ông ấy nhún vai rồi đứng dậy.

"Tôi ra quán cũ đợi ông trước nhé."

Một tiếng sau, chúng tôi ngồi đối diện nhau qua chiếc bàn trong một quán cà phê nhạc cổ điển ở Shibuya. Ở bức tường phía trong cùng là hai chiếc loa khổng lồ mang tính biểu tượng đang chễm chệ. Trông chúng phải cao đến một mét và rộng cỡ bảy mươi xăng-ti-mét.

Trong quán đang bật nhạc cổ điển, ngoài chúng tôi ra thì toàn là khách đi một mình. Tất cả đều quay mặt về phía chiếc loa và lặng lẽ nhâm nhi cà phê.

Lúc đó bản Brandenburg Concerto số 1 chương 4 đang được phát. Kurano hạ giọng nói.

"Bản nhạc này là do tôi yêu cầu đấy. Ông có nhớ lúc đi từ thư viện về sau chiến dịch cục tẩy, bản này đang được phát không? Tôi thấy nó khá hay."

Một nam nhân viên trung niên đến nhận gọi món, nên tôi gọi một ly cà phê đá giống như Kurano.

Tôi châm điếu Mild Seven, còn Kurano châm điếu Lark.

Tôi thấm thía lẩm bẩm.

"Ở thư viện, mười phút cuối cùng nghe bản Brandenburg là lúc tôi tập trung học nhất đấy."

"Tôi hiểu cảm giác đó," Kurano nhả khói thuốc Lark.

"Kiểu như... cảm giác lý trí bị kích thích ấy nhỉ."

"Chà, công nhận là nếu bản nhạc này vang lên làm nền thì ham muốn tình dục chắc sẽ giảm đi đấy."

Ông ấy phì cười.

"Cái lý trí mà tôi đang nói không mang ý nghĩa là từ trái nghĩa của ham muốn tình dục đâu."

Ông ấy bắt đầu rung đùi.

"Nói cách khác là tính hợp lý đấy. Ví dụ nhé, con người luôn cố gắng suy nghĩ mọi việc một cách hợp lý đúng không? Kết tinh của nó chính là khoa học đấy."

Tôi gật đầu. Kurano tiếp tục nói.

"Vậy nếu hỏi chỉ có con người mới có tính hợp lý sao, thì hoàn toàn không phải vậy, thế giới này thực ra tràn ngập tính hợp lý đấy. Ví dụ như sinh mệnh chính là một khối hợp lý. Sinh vật sở hữu sức mạnh khoa học mà con người còn lâu mới sánh kịp."

"Nhưng khỉ thì làm gì có sức mạnh khoa học."

"Chà, khỉ thì không có sức mạnh khoa học thật. Nhưng tế bào của khỉ thì sao? Ví dụ như lực tĩnh điện, sức căng bề mặt, phản ứng hóa học, sinh vật đang tận dụng triệt để những quy luật tự nhiên đó ở cấp độ vi mô đấy. Nghĩ kỹ lại thì, đó chẳng phải chính là sức mạnh khoa học sao."

"Ra là vậy."

Tôi gật gù. Trong nhóm ba người chúng tôi, Kurano là người duy nhất chọn thi khối sinh học. Về mảng sinh học thì ông ấy là người am hiểu nhất trong ba đứa.

"Ví dụ nhé, đỉnh cao của cỗ máy nano do con người tạo ra có lẽ là CPU đúng không? Nhưng kích thước của mạch cơ bản đã lên tới một trăm nano mét rồi. Trong khi đó, kích thước của enzyme trong tế bào chỉ có mười nano mét thôi. Hơn nữa, CPU chỉ là một mạch điện hình vuông, còn enzyme của tế bào lại có cấu trúc ba chiều và chuyển động lạch cạch như một cỗ máy vậy. Tóm lại là sức mạnh khoa học của con người hoàn toàn không thể sánh bằng."

"Tôi hiểu sinh vật rất tuyệt vời rồi. Nhưng chuyện đó thì có liên quan gì đến bản Brandenburg Concerto?"

Ông ấy khoanh tay suy nghĩ.

"Chà... nghe có vẻ kỳ lạ, nhưng cái tính hợp lý = lý trí này ấy, thực ra nó đang trôi nổi trong thế giới này giống như không khí vậy. Kiểu như khi nhắm mắt lại và nghe bản Brandenburg, tôi có cảm giác tính hợp lý đang trôi nổi xung quanh như những con amip... và Bach cũng đã thu thập những con amip đó trong lúc sáng tác vậy."

"Ra là thế. Sự tiến hóa của sinh vật có lẽ cũng là kết quả của việc hấp thụ tính hợp lý trôi nổi trong không trung đó. Thế nên chúng mới sở hữu sức mạnh khoa học áp đảo."

"Chà... giả thuyết đó cũng thú vị đấy. Thực tế thì theo lý thuyết xác suất, sự phát sinh tự nhiên của sự sống là điều không thể xảy ra mà. Nhưng nếu những con amip hợp lý đang trôi nổi quanh đây thì lại là chuyện khác..."

Tôi khoanh tay lại.

"Lúc thấu hiểu toán học có lẽ cũng gần giống như vậy. Cảm giác như bắt được tính hợp lý đang trôi nổi trong ý thức ấy."

Kurano gật đầu.

"Thực ra ngay cả câu chuyện chúng ta đang nói đây, tôi cũng không có cảm giác là tự mình nghĩ ra đâu. Kiểu như một tính hợp lý nào đó đang trôi nổi bồng bềnh đã đi lạc vào trong tôi vậy? Ngay trong thư viện đó."

Tôi gọi người nhân viên trung niên vừa đi ngang qua lại.

"Xin lỗi, anh có thể bật một bản Brandenburg Concerto khác được không?"

Người nhân viên dùng ngón trỏ đẩy gọng kính lên.

"Bản nào tôi gợi ý cũng được chứ?"

"Vâng. Nhờ anh ạ."

"Vậy tôi sẽ phát bản số 3 chương 1 sau ba yêu cầu khác nhé."

"Vâng. Trăm sự nhờ anh."

Tôi nhìn theo bóng lưng người nhân viên đang rời đi.

Brandenburg có từ bản số 1 đến số 6, mỗi bản được chia thành ba đến bốn chương. Tùy theo sở thích của mỗi người mà các bản nhạc được phát ở thư viện cũng có sự thiên lệch.

Kurano mở lời.

"Đổi chủ đề chút nhé, tôi vừa thử đào sâu thêm về câu chuyện ở quán Anrakutei hôm trước theo cách của mình."

"Ờm, chuyện gì cơ?"

"Cái chuyện Noboru bảo con người làm việc là vì có 'cảm giác tội lỗi' ấy."

"À, chúng ta có nói chuyện đó nhỉ."

Kurano châm điếu Lark.

"Câu hỏi đặt ra ở đây là. Noboru nghĩ ai là 'nhân vật tầm cỡ' nhất trong lịch sử nhân loại?"

"Einstein à?"

"Không không, Einstein rốt cuộc cũng chỉ là kẻ làm thuê thôi. Ý tôi là nhân vật tầm cỡ theo nghĩa đứng trên đầu nhiều người cơ."

Tôi nhìn chằm chằm vào làn khói thuốc và suy nghĩ.

"Chúa Jesus?"

"Chính nó! Sao ông lại nghĩ vậy?"

"Vì đó là người nổi tiếng nhất từ trước đến nay mà."

"Ra thế, chà, Chúa Jesus quả thực là một nhân vật tầm cỡ đích thực đấy. Ông từng nghe lời răn của Chúa rồi chứ?

'Chỉ cần tưởng tượng ra việc xấu thôi cũng đã là tội lỗi. Vì vậy các ngươi là những kẻ đầy tội lỗi'."

"Theo lý thuyết đó thì ai cũng đầy tội lỗi nhỉ."

"Đúng vậy. Thế nhưng tư tưởng của ngài lại được rất nhiều người ủng hộ. Cứ như thể họ muốn được công nhận rằng mình 'đầy tội lỗi' vậy."

Tôi suy nghĩ một chút rồi nói.

"Tức là mọi người vốn dĩ đã mang trong mình cảm giác tội lỗi, nhưng lại không hiểu lý do tại sao nên cứ thấy bứt rứt. Và Chúa Jesus đã định hình cho sự bứt rứt đó."

Kurano cười nhếch mép.

"Chính nó đấy! Tất cả mọi người đều mang trong mình cái cảm giác tội lỗi mà Noboru nói. Và những nhân vật tầm cỡ đã lợi dụng cảm xúc đó. Thật tiện lợi làm sao, chỉ có những nhân vật tầm cỡ là hoàn toàn không có chút cảm giác tội lỗi nào."

"Tại sao họ lại không có cảm giác tội lỗi?"

"Kẻ không có cảm giác tội lỗi mới có thể trở thành nhân vật tầm cỡ. Bởi vì họ chỉ coi người khác như những con cừu hành động theo ý muốn của mình thôi."

"Ra là vậy."

"Chúng ta đặt một cái tên mới cho cái từ bứt rứt 'cảm giác tội lỗi' này nhé? Lấy chữ cái đầu của cảm giác tội lỗi feeling of guilty, gọi là Nhân tố FG thì sao?"

"Ok. Cứ quyết định vậy đi."

"Câu hỏi tiếp theo đây. Ông nghĩ tại sao con người lại tạo ra và duy trì được tổ chức? Tổ chức ở đây ví dụ như công ty, công đoàn, hay câu lạc bộ chẳng hạn."

Tôi nhắm mắt suy nghĩ.

"Vì có điểm chung hoặc chí hướng chung chăng? Ví dụ như Okada, Kurano và tôi trở nên thân thiết vì cùng hút thuốc và thích tranh luận. Hút thuốc là điểm chung, còn thích tranh luận là chí hướng chung nhỉ."

"Không, không phải nhóm ba người chơi thân, mà là tổ chức như công ty hay câu lạc bộ cơ. Trong trường hợp đó có cả những người không thân thiết với nhau, lại còn có quan hệ trên dưới nữa chứ. Ví dụ như chuyện 'thấy phiền phức quá nên nghỉ làm' bình thường đâu có xảy ra đúng không? Ông nghĩ tại sao lại thế?"

"Đó là vì có cảm giác tội lỗi. Trong trường hợp này là Nhân tố FG nhỉ."

"Đúng vậy. Tức là khi định rời bỏ tổ chức, Nhân tố FG sẽ trở thành lực phục hồi kéo người ta quay lại tổ chức. Chúng ta hãy gọi đây là Bong bóng FG, mang ý nghĩa là bong bóng do cảm giác tội lỗi tạo ra nhé. Một khi đã bị cuốn vào Bong bóng FG thì việc thoát ra là vô cùng khó khăn."

"Ra là thế. Việc các bác sĩ thực tập bị dồn ép đến mức tự sát cũng là kết cục của việc phải chịu đựng đau khổ bên trong Bong bóng FG sao."

"Chắc là vậy. Khi ở trong Bong bóng FG, người ta thậm chí còn nghĩ đến những điều ngu ngốc như 'hãy chết để tạ lỗi'. Nó là một lớp rào chắn kiên cố đến mức đó đấy."

Kurano dụi điếu Lark vào gạt tàn rồi nhấp một ngụm cà phê.

"Tóm lại những gì nãy giờ, con người tạo ra tổ chức nhờ Nhân tố FG. Mặt khác, những kẻ đứng đầu tổ chức lại có khả năng cảm nhận Nhân tố FG này ── chúng ta định nghĩa nó là Độ nhạy FG nhé ── Độ nhạy FG của họ cực kỳ thấp. Bởi vì nếu có cảm nhận bình thường thì họ sẽ thấy sợ hãi mà không dám dùng Bong bóng FG để nhốt người khác đâu. Về điểm này thì Chúa Jesus đúng là cấp độ trùm cuối, ngài đã kích thích trực diện vào Nhân tố FG và tạo ra một Bong bóng FG cực kỳ kiên cố."

"Ra là vậy. Tín đồ là cừu, còn Chúa Jesus là chó chăn cừu."

"Chà, ví Chúa Jesus với chó thì hơi thất kính nên cứ gọi là người chăn cừu đi. Thú vị ở chỗ Chúa Jesus rất thích ví các tín đồ như những con cừu. Trùng hợp đến đáng sợ đúng không."

Bản Brandenburg mà tôi yêu cầu bắt đầu vang lên. Kurano nhắm mắt lại.

"Tính hợp lý đang trôi nổi kìa."

Ông ấy vẫn nhắm mắt, giơ hai tay lên và làm động tác như đang vồ lấy thứ gì đó trong không trung. Khuôn mặt nhắm mắt, miệng há hốc của ông ấy trông ngốc nghếch đến mức tôi phải ôm bụng cười.

"Này này, quá đáng vừa thôi chứ."

Ông ấy bĩu môi vẻ phật ý rồi bắt đầu rung đùi. Tôi vừa cười vừa lắc đầu.

"Sao rồi, tìm thấy tính hợp lý chưa?"

"Chẳng có gì cả. Tiếng cười của Noboru kéo tôi về hiện thực mất rồi."

Tôi lại thấy buồn cười nên bật cười thành tiếng.

"Vậy để tôi cho ông một tính hợp lý nhé. Câu này thì sao?

'Logic mang tính một chiều, thấu hiểu mang tính hai chiều, và cảm nhận thực tế mang tính ba chiều'."

Kurano nhìn tôi với vẻ hoài nghi.

"Hửm, nghĩa là sao?"

"À không, ngày xưa tôi từng mù tịt toán cấp hai, nhưng nhờ câu nói này mà thành tích của tôi tăng vọt và đỗ được vào Khoa Tự nhiên 3 đấy. Tôi nghĩ đó chính là tính hợp lý đã đi lạc vào ý thức của mình."

"Hừm, cái 'mù tịt' mà Noboru nói chắc là kiểu không giải được đề của mấy trường chuyên khó nhằn đúng không? Chứ làm gì có chuyện một người mù tịt toán cấp hai lại đột nhiên thức tỉnh rồi đỗ vào Khoa Tự nhiên 3 được."

Vậy sao, tôi nghiêng đầu.

"Hồi nhỏ Kurano chắc hẳn là thần đồng nhỉ?"

"Tất nhiên rồi. Tuy có hơi quậy phá một chút, nhưng thành tích của tôi cực kỳ xuất sắc đấy. Thế nên giáo viên trong trường cũng nhắm mắt làm ngơ cho tôi vài chuyện. Họ hay bảo 'Vì Kurano là trường hợp đặc biệt' mà." Ông ấy nhìn xa xăm.

"Nhưng một kẻ như tôi lại nhận ra cơ chế của xã hội quá muộn, nên đã phải nếm đủ đắng cay cuộc đời ở công ty chứng khoán... Thôi quay lại chủ đề chính, 'thấu hiểu mang tính hai chiều' tóm lại là nếu vẽ sơ đồ ra thì sẽ dễ hiểu hơn đúng không?"

"Không, ý nghĩa của nó rộng hơn thế cơ.

'Sự thấu hiểu' diễn ra trong ý thức, tôi nghĩ nó xuất hiện khi ta có thể triển khai logic một chiều sang không gian hai chiều, ba chiều."

"Hừm, trừu tượng quá tôi không hiểu. Vốn dĩ tôi đã không hiểu tại sao logic lại là một chiều rồi."

"Chuyện đó đơn giản thôi. Rốt cuộc thì ngôn từ đều có thể thay thế bằng chuỗi số 0 và 1 đúng không? Tức là logic dưới dạng ngôn từ mang tính một chiều. Bằng cách triển khai nó thành hai chiều trong não bộ, ta sẽ có được cảm giác gọi là thấu hiểu."

Tôi lấy 'từ' "tam giác đều" làm ví dụ. Việc mường tượng ra hình ảnh của nó tương đương với việc triển khai một từ ngữ bị nén ở dạng một chiều sang không gian hai chiều.

"Ra là vậy. Nhưng mà, chuyện đó chắc cũng chỉ đúng trong một chừng mực nào đó thôi nhỉ? Chỉ với một câu nói đó mà thành tích đột nhiên tăng vọt được sao."

Tôi nhún vai. Từ trước đến nay, mỗi khi kể chuyện này chẳng có ai tin tôi cả. Thế nên tôi cũng không thấy bất ngờ.

Bản nhạc trong quán chuyển sang bài "5, 10, 20, 30" của vở opera "Đám cưới của Figaro".

Tôi cảm thấy không khí lạnh đi. Khi nhận ra thì 'Cậu ta' đã đứng sau lưng tôi. Cậu ta cười khúc khích và thì thầm vào tai tôi.

"Không hiểu được giá trị của câu nói đó, Kurano cũng chẳng có gì to tát nhỉ."

Tôi vừa nhấp cà phê vừa lẩm bẩm trong lòng.

"Ồn ào quá. Đừng có xuất hiện lúc này."

"Nhưng mà này, Độ nhạy FG hay Bong bóng FG, hay chính cái từ 'cảm giác tội lỗi' mang tính một chiều đó chẳng phải đang được thay thế bằng cảm nhận thực tế mang tính ba chiều sao. Anh ta không hiểu được điều đó à."

"Im đi."

Khi tôi niệm chú muốn 'Cậu ta' tan biến, cậu ta lập tức biến mất.

Kurano nhìn đồng hồ.

"Hai mươi giờ rồi à... Hôm nay ông không đến thư viện sao?"

"Ừm. Chắc thôi cũng được..."

"Đổi chủ đề chút nhé, cô gái ở thư viện ấy, tuy phong cách hơi dị nhưng tôi thấy cô ấy là một mỹ nhân mang nét tomboy đấy. Có điều tôi hơi thắc mắc là quần áo cô ấy mặc toàn là đồ nam thôi. Ông có để ý không?"

"Hả, vậy sao?"

Tôi mường tượng lại bộ quần áo cô ấy mặc. Áo khoác đen, quần jean...

"Cái áo khoác đó chắc chắn là đồ nam. Nhìn mà không biết à? Quần jean tuy chỉ thấy từ đầu gối trở xuống nhưng cũng là đồ nam đấy. Giày là Adidas Stan Smith, cũng là đồ nam nốt."

Tôi không hề biết áo khoác hay quần jean lại có sự khác biệt giữa nam và nữ, cũng chẳng biết Stan Smith là gì. Khi tôi nói điều đó với Kurano, ông ấy phì cười.

"Hahaha, đúng là phong cách của Noboru."

Tôi tỏ vẻ bực bội.

"Thế sao ông lại biết?"

"Chà, đối với áo khoác thì nếu cúc nằm bên phải là đồ nam, bên trái là đồ nữ. Ngoài ra thì chủ yếu là khác biệt về thiết kế."

"Chà, ra là vậy. Thế còn quần jean thì sao?"

"Quần jean nam thì được may rộng hơn. Quần của cô ấy trông khá thùng thình đúng không? Đó là vì một cô gái gầy gò lại đi mặc đồ nam đấy."

"Chà, quả không hổ danh là 'người đàn ông coi trọng hình thức'. Tôi chưa bao giờ để ý đến mấy điểm khác biệt đó luôn."

"Hahaha. Không chỉ có thế đâu, cái áo khoác cô ấy mặc là hàng cao cấp thứ thiệt đấy. Vì cô ấy quăng quật bừa bãi nên thoạt nhìn có vẻ bình thường thôi. Nhưng nó được làm từ Vicuña, lông của một loài động vật chỉ sống ở vùng sâu vùng xa của dãy Andes, chất liệu còn thượng hạng hơn cả Cashmere nhiều. Dùng chất liệu khủng như thế không tiếc tay thì chắc chắn là hàng hiệu rồi. Nhẹ nhàng cũng phải hơn một triệu yên đấy."

"Sao ông rành mấy chuyện này thế?"

"Tất nhiên rồi. Để đánh giá xem người đó có phải là nhân vật tầm cỡ hay không thì trang phục họ mặc là một tư liệu quan trọng mà. Dù thỉnh thoảng cũng có những nhân vật tầm cỡ chỉ mặc đồ rẻ tiền."

"Khoan đã, vậy Kurano nghĩ cô ấy là một nhân vật tầm cỡ sao?"

"Hahaha, nếu là nhân vật tầm cỡ biết chú trọng ăn mặc thì họ sẽ giữ gìn cái áo khoác cẩn thận hơn một chút. Chắc là được ai đó mua cho thôi. Nhưng ít nhất thì gia đình hoặc người yêu của cô ấy chắc chắn là đại gia."

"Chà, đỉnh thật đấy."

Tôi thực sự cảm phục. Dù nếu đoán sai bét thì sẽ mất mặt lắm.

Okada gọi điện thoại tới. Cậu ấy bảo ba mươi phút nữa sẽ đến được quán Anrakutei, nên chúng tôi quyết định sẽ tập trung ở đó vào giờ hẹn.

"Này, quay lại câu chuyện lý trí = tính hợp lý ban đầu đi. Thế giới này có thể tràn ngập tính hợp lý. Nhưng ý thức thì sao? Ví dụ như ông nghĩ loài côn trùng có ý thức không?"

"Chắc là có đấy. Tôi từng đọc một nghiên cứu nói rằng loài kiến cũng có ngôn ngữ."

"Nhưng đó cũng chỉ là suy đoán thôi đúng không?"

"Thì làm sao mà nhìn thấu được bên trong đầu chúng nó chứ."

"Chà, điều đó cũng có thể nói với chính con người với nhau nhỉ..."

Kurano châm điếu Lark rồi nhìn tôi.

"Ông từng nghe cụm từ 'Nhà thiên văn học loài kiến' bao giờ chưa?"

"Nghe như tựa đề truyện ngụ ngôn Aesop ấy nhỉ."

Kurano lặng lẽ lắc đầu.

"Tôi cũng không nhớ mình đã nghe ở đâu. Nhưng đó là một cụm từ để lại ấn tượng rất sâu sắc. Giả sử có một con kiến thiên tài nhận ra sự tồn tại của những vì sao, liệu nó có thể truyền đạt điều đó cho những con kiến khác không? Kiểu như 'Nhìn lên trên kìa, có vô số ánh sáng đấy'. Không thể nào đúng không? Nó sẽ chẳng thể truyền đạt cho ai và lặng lẽ chết đi. Người ta dùng cụm từ 'Nhà thiên văn học loài kiến' để diễn tả điều đó đấy."

"Ra là vậy, dù loài kiến có sinh ra thiên tài thì nó cũng chẳng thể truyền đạt được gì và cứ thế chết đi."

"Chẳng phải điều tương tự cũng đang xảy ra với nhân loại sao. Ví dụ như trước Einstein đã có người tìm ra thuyết tương đối, nhưng nếu người đó không có đủ vốn từ vựng để truyền đạt lại thì tình cảnh cũng giống hệt 'Nhà thiên văn học loài kiến' thôi."

"Coi như ngay từ đầu đã chẳng có gì xảy ra."

"Nó còn có thể áp dụng cho những trường hợp rộng hơn nữa. Một ông lão sắp chết phát hiện ra định luật vật lý mới, dù ông ấy có ngôn từ để truyền đạt cho ai đó, nhưng liệu ông ấy có muốn truyền đạt không mới là vấn đề. Chắc ông ấy sẽ nghĩ 'Thôi bỏ đi' nhỉ."

"Ra là thế. Sự thấu hiểu chỉ lẻ loi sinh ra mà không được lan truyền. Toàn bộ hiện tượng đó được diễn tả bằng cụm từ 'Nhà thiên văn học loài kiến' nhỉ."

Kurano gật đầu.

"Chà, điều tôi muốn nói là, việc có ý thức hay không bao hàm một chủ đề khó nhằn đến mức đó đấy."

Ông ấy nhìn đồng hồ đeo tay.

"Đến lúc qua quán Anrakutei rồi."

"Ok."

Tôi đứng dậy và nhìn ra phía sau. Không có ai cả. Đó là điều hiển nhiên.