Chương 88: Tôi đã chờ đợi.

Thời Hậu Tận Thế 88. Tôi đã chờ đợi.

Khi đứng trước cách giải quyết cho một vấn đề, nhưng lại muốn tìm con đường khác chỉ vì sợ hãi sự đau đớn.

Lựa chọn đi đường vòng xa xôi chỉ vì không muốn cảm nhận nỗi đau ấy, nên được gọi là lý trí hay là cảm tính đây?

Nếu nỗi đau phải gánh chịu lớn đến mức ảnh hưởng đến tính mạng, thì vì hầu hết mọi việc con người làm đều là để sinh tồn, ta có thể gọi đó là một lựa chọn lý trí.

Thế nhưng, những thực thể vừa lên tiếng đòi đi đường vòng thay vì con đường dễ dàng trước mắt chỉ vì sợ đau, lại là những robot được cấu thành từ kim loại và mạch điện.

Những thực thể chỉ đang vận hành chứ không hề có sự sống, lại đang than vãn về nỗi sợ hãi do đau đớn mang lại.

"Được rồi. Với cánh tay máy tinh xảo của tôi, bộ phận logic số học của cô Lucy, thiết bị lưu trữ của anh Robot khổng lồ và nắm đấm uy lực của anh Robot nhỏ. Dù đang đối mặt với đại nạn, nhưng thật may là chúng ta có đủ trí tuệ và hiệu năng để vượt qua. Không giống như cô Mori đằng kia đâu nhé!"

"Rồi rồi. Xin lỗi vì tôi đây dốt nát nhé."

Tôi khẽ mỉm cười khi quan sát đám robot đang chụm đầu vào nhau, phân tích các tín hiệu và sóng cơ khí phát ra từ dưới lòng đất để tìm đường. Hình ảnh chúng nỗ lực tìm kiếm một phương pháp thoải mái và không gây đau đớn trông hệt như con người vậy.

"Robot chỉ sở hữu cảm xúc chứ không phải là một sinh mạng tương đương với con người..."

Phải chăng vì tôi đã chứng kiến quá nhiều robot thản nhiên chấp nhận việc bị ngắt nguồn điện mà không bao giờ được bật lại nữa? Tôi đã thầm nghĩ rằng robot không có sự sống, hoặc nếu có, nó cũng khác biệt đôi chút với sự sống của con người... Nhưng có lẽ tôi đã lầm.

Việc e sợ và muốn trốn chạy khỏi nguồn cơn của nỗi đau, đồng nghĩa với việc thực thể đó đang trân trọng sự sống của chính mình trong từng khoảnh khắc.

"Chẳng biết là thiết bị gây nhiễu hay thiết bị ngăn chặn nữa—nhưng ngẫm lại thì, xúc giác và thống giác mà con người cảm nhận được suy cho cùng cũng là một loại tín hiệu thôi."

Nếu các tế bào thần kinh truyền cảm giác đến não bộ không hoạt động, con người sẽ không cảm nhận được gì cả. Trong tình huống đó, thứ duy nhất giúp con người phán đoán vật thể trước mắt là gì, có tính chất ra sao, chỉ có thể là những kiến thức đã được học.

Một người lớn lên như thế, khi tiến lại gần một cỗ máy nhỏ đến mức không thể nhận ra cho đến khi nó hoạt động, rồi đột nhiên cảm thấy một cảm giác lạ lẫm và đau đớn bao trùm lấy cơ thể khiến họ không thể cử động, thì sẽ ra sao? Chẳng phải họ sẽ vô cùng kinh ngạc và sợ hãi sao?

Nhờ cơ thể bằng kim loại, chúng không phải chịu nỗi đau do các tác động sinh học. Thế nhưng, khi rơi vào tình huống gây đau đớn, chúng cũng biết sợ hãi và ngần ngại tiến tới y hệt con người. Đó không phải là vì chúng không có nỗi sợ cái chết. Chỉ là từ trước đến nay chúng chưa từng cảm nhận, chưa từng nhận thức được mà thôi.

"Người xưa đã có những cỗ máy bảo gì nghe nấy rồi, sao họ còn phải nhọc công tạo ra những thực thể giống hệt con người làm gì nhỉ?"

Phải chăng họ đã say sưa trong cảm giác toàn năng khi có thể tạo ra cả sự sống theo ý muốn? Không, nếu chỉ để phô diễn trình độ kỹ thuật, họ chỉ cần tạo ra vài cá thể đặc biệt là đủ, chứ không cần phải xây dựng cả một thành phố nơi những robot giống hệt con người sinh sống như thế này.

Bởi lẽ, dù có thiết lập bao nhiêu thiết bị an toàn đi chăng nữa, một sinh mệnh có cảm xúc tự thân nó đã là một thực thể không thể đoán định.

Giống như nơi quản lý và kiểm soát thành phố này vẫn còn tồn tại ngay cả khi vai trò của nhân loại đã biến mất, con người—vốn luôn sợ hãi những tình huống nằm ngoài tầm kiểm soát—sẽ không đời nào sản xuất hàng loạt những thực thể có lý trí riêng biệt mà không có lý do.

Nếu vậy thì, phải rồi. Hẳn phải có một lý do chính đáng để họ tạo ra những robot mang nhân tính bất chấp những rủi ro đó.

"... Hay là vì họ quá cô đơn?"

Trong một thế giới mà người ta không thể dễ dàng trao đi lòng tốt. Một thế giới mà nếu không khóa chặt cửa phòng, việc bị tước đoạt mọi thứ chỉ sau một đêm cũng chẳng có gì lạ. Trong một thế giới lạnh lẽo như thế, có lẽ robot—những kẻ có suy nghĩ giống hệt ta nhưng lại chẳng bao giờ làm hại ta—là thực thể duy nhất mà con người có thể hoàn toàn mở lòng.

"Giống như dòng nước đọng một chỗ lâu ngày rồi cũng sẽ thối rữa, con người nếu không được giao lưu với bất kỳ ai cũng sẽ dần hỏng mất. Dù là robot đi chăng nữa, họ vẫn cần một thực thể để trò chuyện. Giống như tôi vậy."

Thế nhưng, nếu chúng không chỉ dừng lại ở việc có cảm xúc như con người mà còn bắt đầu khao khát tự do, muốn vượt qua mục đích ban đầu là tồn tại vì con người để sống cuộc đời của riêng mình, thì đó có thể là một thảm họa đối với nhân loại. Vì vậy, con người đã đặt ra vô vàn hạn chế cho tạo vật của mình.

... Vậy thì, liệu tôi có thể làm ngược lại, tháo bỏ những hạn chế đó và giúp chúng được sống tự do thực sự không?

Nếu tôi có thể điều khiển tốt cỗ máy đang được quản lý nghiêm ngặt dưới lòng đất này—thứ được cho là có thể quản lý toàn bộ thành phố bao gồm cả các robot—thì việc tháo bỏ xiềng xích cho những kẻ sinh ra đã không có tự do này không phải là điều bất khả thi.

"Nhưng mà..."

Liệu đó có thực sự là điều đúng đắn?

—Cái đường kẻ này là gì vậy?

—Đó là dữ liệu về nhiệt độ và lượng tuyết rơi đã được ghi lại cho đến nay ạ.

Tôi nhớ lại một biểu đồ đã thấy khi được Lucy dẫn đi tham quan hệ thống quản lý khí hậu.

Đường biểu đồ ấy cứ thế lao dốc xuống phía dưới bên phải mà không hề có dấu hiệu khởi sắc, nó đang cho thấy tương lai của hành tinh này.

Thế giới đang đi đến hồi kết. Không chỉ là sự chấm dứt của nền văn minh nhân loại. Bản thân hành tinh này đang dần trở thành một môi trường mà sinh vật không thể sinh sống được nữa.

Hiện tại, nếu mặc áo thật dày hoặc ở trong nhà, ta vẫn có thể chịu đựng được cái lạnh.

Nhưng nếu trời còn lạnh hơn nữa thì sao? Nếu thời tiết xấu đến mức bão tuyết gào thét suốt cả tuần, cả tháng thì sao?

Hành tinh này sẽ trở thành nơi mà không chỉ con người mà hầu hết động thực vật đều không thể sống nổi. Trong một thế giới như thế, liệu robot có thể sống hạnh phúc nếu tôi trao cho chúng tự do?

Tất nhiên, vì robot khác với con người, chúng được tạo ra để có thể hoạt động trong môi trường khắc nghiệt, nên chúng có thể mặc kệ cái lạnh mà làm những việc mình muốn.

Thế nhưng, giống như con người cần ăn và uống để sống, robot cũng cần được sạc điện. Và hiển nhiên, cũng giống như mọi vật chất và năng lượng khác, việc sạc điện thiết yếu cho robot sẽ ngày càng trở nên khó khăn khi trời lạnh hơn và bầu trời tối tăm hơn.

Cả đời sống trong khổ cực, đến khi cuối cùng cũng có được tự do thì thế giới đã diệt vong, ngày tháng được sống tự do chẳng còn bao nhiêu, liệu có chuyện gì kinh khủng hơn thế nữa không?

Giống như tôi, khi tỉnh dậy với cơ thể lành lặn nhưng lại tuyệt vọng trước thế giới đã lụi tàn, liệu robot có cảm thấy hạnh phúc với sự tự do được ban tặng, hay chúng cũng sẽ rơi vào tuyệt vọng?

Hơn nữa, nếu việc tháo bỏ xiềng xích khiến chúng nhận ra giá trị của sự sống mà bấy lâu nay không hề hay biết, chúng sẽ không thể đón nhận cái chết đang cận kề một cách thản nhiên hay hạnh phúc như bây giờ nữa. Đó cũng là một điều đáng lo ngại.

"Cô Mori. Chúng tôi tìm thấy đường rồi."

"Ơ? À. Ừ. Tôi biết rồi."

Sống như một con rối từ khi sinh ra cho đến lúc chết, nhưng đổi lại sẽ được nhắm mắt hạnh phúc theo cách mình muốn vào giây phút cuối cùng.

Hay là tìm thấy tự do thực sự nơi tận cùng thế giới, để rồi nhắm mắt sau khi tận hưởng sự tự do ngắn ngủi ấy.

Trong khi tôi còn đang mải mê với những suy nghĩ đó, có vẻ như đám robot đã tìm thấy đường thành công. Chúng giục tôi mau đến vì tôi cần phải giải mã các thiết bị trên đường đi. Nhìn bóng lưng chúng tiến về phía trước mà không hề do dự, khác hẳn với một kẻ đang dao động như tôi, tôi chợt nhận ra.

À. Những đứa trẻ này đã quyết định xong rồi.

Nhìn dáng vẻ chúng hành động như thể đang làm một việc hiển nhiên phải làm, tâm trí rối bời của tôi bỗng nhẹ nhõm hơn đôi chút. Những robot đã tự dùng ý chí của mình để quyết định hình dáng cuối cùng cho cuộc đời chúng. Vậy mà tôi lại tự tiện muốn ban phát tự do, thay vì để chúng tắt nguồn thì lại tháo bỏ xiềng xích, đó mới chính là hành động tước đoạt tự do và đi ngược lại ý chí của chúng.

Cuộc đấu tranh tư tưởng kéo dài đã kết thúc. Suy cho cùng, cứ làm theo ý nguyện của người trong cuộc là được. Những suy tư về sức nặng của sinh mạng hay giá trị của tự do, những trăn trở về đạo đức và luân lý ấy tuy tốt, nhưng trong một thế giới đã lụi tàn, những giá trị vô hình đó còn có ý nghĩa bao nhiêu? Ít nhất, chúng không đáng để đem ra cân đo đong đếm với hạnh phúc của người khác.

"Càng xuống dưới càng tối nhỉ. Lúc nào cũng vậy à?"

Sau khi đi qua những con đường phức tạp như mê cung và bước xuống vô số bậc thang, ánh sáng hoàn toàn biến mất. Trong không gian tối tăm đến mức nếu không có đèn của robot thì chẳng thể nhìn thấy gì trước mắt, việc duy nhất tôi có thể làm là lẳng lặng bám theo sau chúng.

"Ta không biết. Chúng ta cũng chưa từng xuống đến tận đây. Nhưng cứ nhìn những căn phòng nhỏ hay dấu vết sinh hoạt của con người, có khả năng cao là ban đầu nơi này có đèn thắp sáng."

Robot nhỏ lên tiếng. Trong mắt tôi chỉ có bóng tối, không biết trong mắt robot thì thấy được những gì?

Thấy tôi dáo dác nhìn quanh, cậu bạn robot liền dùng đèn soi vào một căn phòng nằm giữa các bức tường. Một chiếc bàn nhỏ đặt tài liệu và tách trà, cùng vài chiếc ghế. Trên đó còn vắt một chiếc áo khoác mỏng. Đúng là dấu vết của con người.

"Tôi đoán đây là hành động để duy trì sự vận hành của máy móc."

"Ừ. Chắc chắn là vậy rồi."

Không cần thiết phải lãng phí điện năng quý giá cho một nơi không còn con người qua lại nữa. Chẳng biết ai đã đưa ra quyết định đó, nhưng đó là một suy nghĩ hợp lý. Có lẽ ánh sáng ở phía trên vẫn còn được giữ lại là để dành cho những vị khách không ngờ tới.

"Cô Mori. Nhờ cô giúp cho."

"Tôi biết rồi."

Dù vậy, các thiết bị an ninh để ngăn chặn robot vẫn còn rải rác khắp nơi. Mỗi khi thấy chúng giật nảy mình như người thấy con nhện to bằng bàn tay bám trên áo, tôi lại tiến lên phía trước để loại bỏ thiết bị.

Robot chỉ đường cho tôi khi tôi chẳng thấy gì, còn tôi thì loại bỏ những thiết bị mà robot không thể tiếp cận. Chẳng phải đây chính là sự tương trợ lẫn nhau sao? Dù rằng tôi chẳng thu được lợi lộc gì cho cam.

"Có tín hiệu rất mạnh phát ra từ phía trước."

"Ừ, nhìn qua là thấy rồi. Trong đó có cái gì mà cái cửa to đến mức thô thiển thế kia nhỉ?"

Sau vài lần lặp lại công việc đó và tiến sâu hơn vào bên trong, không gian vốn chỉ như một hành lang bỗng mở rộng ra đáng kể.

Trong không gian rộng lớn và tối tăm đến mức tiếng nói có thể tạo ra tiếng vang, hiện ra một cánh cửa khổng lồ đang tỏa sáng mờ ảo.

"Kích thước này thì không thể dùng sức mà mở được đâu... Tìm xem có thiết bị mở cửa nào quanh đây không."

"Có một thiết bị ở đây, nhưng có lẽ phải nhờ cô Mori mở giúp rồi."

Tôi tiến lại gần thiết bị mà anh Robot khổng lồ vừa chỉ. Tại nơi đang tỏa ánh sáng xanh nhạt, bên dưới những dòng chữ phức tạp là một bảng điều khiển nhỏ 3x3. Chắc là bảo tôi đặt ngón tay lên rồi.

"... Liệu nó có báo tôi là người không có trong danh sách rồi thò súng ra bắn tôi không nhỉ?"

Thì đấy. Trong mấy bộ phim hay trò chơi đột nhập vào cơ sở quan trọng, cứ hễ đặt ngón tay lên là còi báo động rú vang, đèn đỏ chớp liên hồi rồi súng ống ở đâu thò ra bắn loạn xạ mà.

Thấy tôi lẩm bẩm vì lo xa, vẻ mặt của cả bốn robot thoáng hiện lên sự ngỡ ngàng trong giây lát.

"Nếu trong cơ sở này còn sót lại dù chỉ một con người, thì chuyện đó có thể xảy ra, nhưng giờ thì không cần lo đâu. Những cơ sở được tạo ra vì con người luôn luôn thân thiện với con người mà."

Nghe lời trấn an của Robot nhỏ rằng không cần phải lo lắng, tôi đáp lại một tiếng rồi từ từ đặt ngón trỏ lên bảng điều khiển. Ngay lập tức, một tia sáng quét qua ngón tay tôi, rồi một giọng nói vang lên từ phía trên đầu.

[Đối chiếu dấu vân tay đã đăng ký. Không tìm thấy dữ liệu. Xác nhận thực thể có thẩm quyền trong cơ sở. Không có dữ liệu phù hợp. Tiến hành đăng ký vân tay và ủy quyền. Hoàn tất.] Giọng nói vô cảm và ánh sáng từ bảng điều khiển nhấp nháy vài lần, sau đó giọng nói ấy thông báo rằng tôi đã có thể bỏ tay ra.

Mọi chuyện diễn ra quá nhanh khiến tôi thoáng nghi ngờ không biết chỉ thế này thôi có ổn không. Nhưng như để trả lời cho thắc mắc đó, cùng với một tiếng rung chấn lớn, cánh cửa đóng chặt bắt đầu mở ra.

Ầm ầm ầm ầm ầm.

"... Oa."

Thứ hiện ra sau cánh cửa chính là lịch sử và tinh hoa công nghệ của thành phố này.

Một cấu trúc khổng lồ tỏa ánh sáng cam rực rỡ, bao quanh là vô số ống dẫn trong suốt. Từ đỉnh của nó, vô vàn dây điện rủ xuống như những xúc tu sứa, chạy dọc theo tường và sàn nhà rồi vươn ra đâu đó.

Ngoại trừ những cỗ máy đã thấy ở công xưởng, tôi hoàn toàn sững sờ trước chiếc máy tính lớn nhất và lộng lẫy nhất mà mình từng thấy. Ngay sau đó, những đốm sáng bắt đầu tụ lại bên dưới chiếc máy tính đang tỏa sáng như thể đang hít thở ấy.

Từng đốm sáng tụ lại, bắt đầu từ dưới lên trên như đang xây dựng một tòa nhà, rồi dần dần hình thành nên dáng người.

Thực thể vừa tồn tại lại vừa như không tồn tại. Thứ có thể nhìn thấy và nhận thức được nhưng chẳng thể chạm vào, đang mỉm cười với tôi và nói.

[Rất vui được gặp cô, Mori. Tôi đã chờ đợi cô từ rất lâu rồi.]