Chương 493: 494

Tập 1

"Đã cất công đến đây rồi, đuổi khách ngay trước cửa thì thật bất lịch sự đúng không? Ý tôi là, các người đến đây làm gì cơ? Chứ không phải hỏi làm sao các người vào được đây."

Eugène Lamour lạnh lùng đáp. Đối phương im lặng, chẳng rõ vì nghĩ ông đang chơi chữ hay vì quá đỗi sững sờ. Tôi niệm phép tàng hình rồi đứng dậy, dời bước sang hướng có thể nhìn rõ họ. Eugène Lamour đưa đôi mắt vô hồn quét qua hàng ghế khán giả, rồi chỉ tay vào một người.

"Ngài Burnel Guéret."

Nhà phê bình trung niên được gọi tên khẽ gật đầu. Chính gã là kẻ đã viết bài báo rêu rao Eugène Lamour bị lú lẫn. Trái với dự đoán, gã có một diện mạo khá đôn hậu và sở hữu bộ ria mép hiếm thấy ở người thế giới này. Burnel Guéret đáp lại bằng tiếng Pháp.

"Xin mời ngài nói."

"Ngài có sở hữu bức tranh nào của tôi không?"

"Tất nhiên là có chứ. Chẳng phải tôi là khách hàng lâu năm của Ngài Lamour sao?"

"Ngài đang giữ những bức nào?"

"Một bức sơn dầu <Sáng ký thế> từ 13 năm trước, và ba bức ký họa không tên từ 8 năm trước."

"Trong số các nhà phê bình có mặt ở đây, còn ai sở hữu tranh của tôi nữa không?"

Không một ai trong số các nhà phê bình người Pháp lên tiếng. Thay vào đó, vài phóng viên Bayern tỏ ra lúng túng trước chuỗi đối thoại bằng tiếng Pháp liên tục của Burnel Guéret. Eugène Lamour gật đầu, rút từ túi áo trong ra một phong bì giấy nhăn nhúm, cùng một cây bút máy.

"Ngài Guéret. Tôi sẽ chuyển quyền sở hữu kỳ hạn 3 năm trị giá 100. 000 franc trái phiếu năm 1895 của Đế quốc Pháp sang tên ngài. Số tiền đó thừa sức vượt xa giá thị trường hiện tại. Đúng chứ?"

Toàn trường im phăng phắc như thể vừa bị dội gáo nước lạnh.

100. 000 franc sao. Tôi nín thở. Dựa theo nguyên lý tương tự như chỉ số Big Mac, chỉ cần hình dung những gì có thể mua được bằng 100. 000 franc vào lúc này, việc quy đổi số tiền đó sang tiền won thế kỷ 21 không có gì là khó. 100. 000 franc tương đương khoảng 1 tỷ won, và nếu tính cả tình hình kinh tế Pháp hiện tại lẫn lãi suất trái phiếu, số tiền nhận được vào ngày đáo hạn đâu đó trong năm nay sẽ còn cao hơn thế. Đôi lông mày của Mecklenburg khẽ giật lên, như thể gã đã đoán trước được những lời sắp tới.

Eugène Lamour rút một tờ tài liệu ra khỏi phong bì, chìa về phía hàng ghế khán giả.

"Chắc là đủ rồi đấy. Tôi sẽ dùng số tiền này để mua lại toàn bộ tranh của tôi mà ngài đang giữ."

Năm 1941, Picasso từng bán một bức tranh với giá 7. 000 USD thời bấy giờ — ước tính khoảng 200 triệu won ngày nay. Tình hình kinh tế và xu hướng đầu tư giữa thế giới thế kỷ 19–20 của tôi và thế giới này rất khác nhau, nên khó có thể đánh đồng hoàn cảnh hai bên một cách tuyệt đối, nhưng Eugène Lamour cũng không đến mức đi bán một bức sơn dầu và ba bức ký họa với giá 1 tỷ. Burnel Guéret bàng hoàng đến lặng người, rồi lắc đầu.

"Tôi thật không hiểu tại sao ngài lại làm thế này vào lúc này."

"Trước tiên cứ nhận lấy đi. Ngài có thể ký rồi đưa lại cho tôi bất cứ lúc nào."

Eugène Lamour sai thư ký chuyển tờ giấy đi. Nhận lấy hợp đồng chuyển nhượng trái phiếu, Burnel Guéret nhếch mép với vẻ mặt khó xử. Gã gấp tờ hợp đồng lại bằng một động tác đầy lịch lãm. Điều đó có nghĩa gã từ chối. Lặng lẽ quan sát cảnh tượng đó, Eugène Lamour ngước nhìn với ánh mắt dửng dưng. Giọng nói qua loa phóng thanh vang dội khắp khán phòng.

"Điều tôi muốn nói ngày hôm nay là, tôi đã quá chán ngấy và không thể chịu đựng thêm được nữa. Vì vậy, tôi muốn làm rõ vài điều."

Mecklenburg, kẻ đã bám theo sát bên tôi, sốt ruột lên tiếng.

"Tôi biết ngài ấy nổi điên vì bài báo ngày hôm qua, nhưng nói kiểu đó thì sao thuyết phục được ai cơ chứ..."

"Thì thế đấy."

Tôi cần phải tập trung, nhưng âm thanh cứ mờ nghẹt đi như thể bị phủ một lớp màng. Tôi đã đoán trước được những lời tiếp theo.

Elias đứng dậy và biến mất vào phòng chờ. Hắn quay lại với một cái ôm đầy báo chí, ném chúng xuống ghế rồi đứng cạnh tôi giống như Mecklenburg.

Eugène Lamour đứng trên sân khấu nói.

"Phải, đúng như các người suy đoán, tôi mở cuộc họp báo này là vì bài báo ngày hôm qua. Tôi xin khẳng định một cách đường đường chính chính: Tôi chưa từng làm bất cứ điều gì bất hợp pháp. Tôi cũng chưa từng nguyền rủa các người xuống địa ngục ở một nơi kín đáo nào đó. Nói thật lòng, các người có tư cách gì mà đòi hỏi tôi phải hoàn hảo vô tì vết? Các người sỉ nhục tôi như cơm bữa, vậy mà khi tôi đánh giá thế nào về sự vô lễ của các người với người quen thì lại thành có tội?

Tôi thề có Chúa, tôi chưa từng lăng mạ các người ở bất cứ đâu. Do đó, tôi chẳng có lý do gì phải chịu đựng sự dày vò từ các người."

Vẫn chưa có ai phản ứng. Có lẽ các nhà phê bình, và cả các phóng viên nữa, đang ngồi đó với cảm giác như bị mắng nhiếc vô cớ mà chẳng hiểu đầu đuôi ra sao. Bản thân tôi lúc này cũng vậy. Nhưng đồng thời, tôi hiểu phát ngôn của Eugène Lamour đang hướng về đâu, và đoán được ông không có ý định oán trách đích danh từng người trong chúng tôi. Eugène Lamour lim dim mắt, thì thầm.

"Rốt cuộc là, tôi còn chưa từng mở miệng nói mình đã đến Bayern, vậy mà kẻ nào lại sốt sắng muốn biết hành tung của tôi đến mức viết ra những bài báo thế này? Ai lại bỏ tiền ra mua loại tin tức này cơ chứ? Thật là tuyệt vọng. Dù tôi có đi đến tận cùng trái đất, các người cũng sẽ mò ra chính xác nơi tôi ở. Xem ra tôi không thể biến mất như Rimbaud được rồi. Tôi vẫn không thể tin nổi sự thật đó..."

Giữa lúc thính giả đang chìm trong cảm giác khó chịu và hoang mang, Eugène Lamour nổi gân cổ hét lên.

"Cách đây 3 năm, tôi phải nghe người ta đồn rằng mình vẽ tranh giả của họa sĩ khác. Chỉ vì phong cách vẽ có nét tương đồng mà các người không chỉ khăng khăng bảo tranh của người khác là do tôi vẽ, mà còn dựng lên lời đồn ác ý rằng tôi vẽ tranh giả sao? Cách đây 1 năm 2 tháng, tôi lại bị bủa vây bởi tin đồn nhảm nhí rằng tôi bán tranh do trợ lý vẽ từ đầu đến cuối rồi tự ký tên mình vào. Tôi đã nghĩ, cho dù có thế thật thì đã sao, nhưng thôi, chuyện đó bỏ qua đi.

Và gần đây nhất là một tháng trước, xa hơn là 7 năm trước, tôi phải nghe những lời điên rồ hỏi xem tôi có bị lú lẫn không, chỉ vì tôi không còn vẽ theo phong cách học viện nữa. Cho đến tận bây giờ, trong hòm thư nhà tôi vẫn đều đặn nhận được những bức thư khuyên tôi đi chữa bệnh."

Eugène Lamour bật cười cay đắng. Mecklenburg sa sầm mặt, hơi ngả người ra sau. Phản ứng của khán giả cũng tương tự. Ai nấy đều nghĩ Eugène Lamour đã có phần mất trí. Nhìn bề ngoài thì đúng là như vậy thật.

"Và bây giờ ngài còn muốn nói thêm điều gì nữa?"

"Ngài không gánh nổi hào quang của sự nổi tiếng rồi."

Ai đó đã cắt ngang lời Eugène Lamour. Không phải Burnel Guéret, mà là một người Pháp ngồi cạnh gã. Tôi không rõ gã ta là phóng viên, nhà phê bình hay cũng là một họa sĩ. Eugène Lamour gật đầu, ra hiệu cho gã nói tiếp. Người Pháp kia đứng dậy, lịch sự bày tỏ lòng cảm ơn rồi dang rộng hai tay.

"Tôi vẫn luôn chỉ ra điều này qua các bài tiểu luận của mình, rằng sự bất an này luôn hiện hữu trong các tác phẩm của Ngài Lamour. Cách biểu đạt hỗn loạn của ngài là biểu hiện của việc đánh mất đi điểm tựa nội tại, vậy nên sự bất an chính là tiền đề của nó. Ban đầu, nỗi bất an trước cái chết của người thân đã thôi thúc ngài rời bỏ phong cách học viện, và giờ đây, ngài lại không thể kiềm chế nổi nỗi bất an của cá nhân mình đến mức phải mở cả một cuộc họp báo.

Ngài Lamour, xin lỗi nhé, nhưng công chúng không phải là những kẻ ngu ngốc."

"……."

"Dù tờ Sachsen Nhật báo có định tung ra bài báo kỳ quặc nào đi chăng nữa, nếu đó không phải là sự thật và ngài có đủ bằng chứng để chứng minh điều ngược lại, công chúng sẽ luôn đứng về phía ngài. Mở họp báo vì một chuyện còn chưa xảy ra là một hành động quá đà. Tôi nói điều này hoàn toàn là vì lo lắng cho danh tiếng và thanh danh của Ngài Lamour mà thôi. Vì vậy, tôi xin mạo muội góp ý, cuộc họp báo đã mở rồi thì không thể rút lại, xin ngài hãy nguôi giận và trò chuyện một cách lý trí."

Eugène Lamour gật đầu. Ông hít một hơi thật sâu. Kẻ người Pháp kia khẽ mướm mày với vẻ mặt đắc chí như muốn nói "phải thế chứ" để khích lệ ông. Chờ người Pháp đó ngồi xuống, Eugène Lamour mở mắt, chậm rãi nói.

"Tôi không biết tờ Sachsen Nhật báo định tung ra thứ gì. Nhưng cây ngay không sợ chết đứng. Tôi không làm điều gì sai trái để đáng phải chịu sự chỉ trích của các người. Sự thêu dệt tài tình đến mức các người sẽ khẳng định tôi đã làm những việc mà tôi chưa từng làm. Những lời đồn nhảm nhí được cắt ghép từ các bằng chứng trông có vẻ thuyết phục, những điều mà tôi khó lòng bác bỏ, nơi mà chỉ có duy nhất tôi biết rõ mình không hề làm, tôi thực sự không biết phải đối phó ra sao.

Biết đâu lời đồn ấy tinh vi đến mức, vào những ngày cuối đời sau vài mươi năm nữa, chính tôi cũng sẽ tự hoài nghi không biết mình có thực sự làm chuyện đó hay không. Không gì khác, đây chính là sự hủy hoại nhân cách. Vậy thì, nếu tôi đặt tay lên ngực và thề trước Chúa, liệu đó có phải là câu trả lời không? Các người sẽ tin lời trần tình của tôi chứ?"

"Tất nhiên—" Ai đó giơ tay định nói, nhưng Eugène Lamour cao giọng ngắt lời.

"Sẽ không bao giờ là đủ. Bởi vì các người muốn tìm kiếm niềm vui từ sai lầm của tôi, nên các người đang dựng đứng mọi chuyện lên. Những sự thật nhỏ nhặt được nhào nặn một cách phi lý để tạo ra luồng thông tin kích thích, trông chẳng khác nào sự thật gốc. Tôi không dám nhận mình hoàn hảo. Vì tôi cũng là con người. Khi những mảnh sự thật vụn vặt kia nếu bóc tách ra đều là thật, tôi sẽ chẳng bao giờ thoát khỏi con quái vật tin đồn do các người tạo ra.

Cứ cho là tôi đã đến ngân hàng, và vào một ngày nào đó, tôi nhặt được một tờ tiền rơi trên đường đi. Nhưng tờ Sachsen Nhật báo sẽ rêu rao rằng tôi đã đến ngân hàng để cuỗm sạch các xấp tiền trong máy rút tiền ma pháp. Rồi trước khi ai đó kịp chứng minh vụ trộm, họ sẽ bảo tôi đã tiêu tán hết sạch. Giờ đây, tôi không thể chứng minh được sự thật là mình không hề đến ngân hàng vì mục đích đó. Giờ phải làm sao đây?

Để giữ mình vô tội, lẽ ra tôi phải tự nhốt mình trong một căn phòng chân không áp suất, vậy mà tôi lại tự bước đôi chân này đến ngân hàng mất rồi..."

Eugène Lamour như thể đang độc thoại với khoảng không. Mecklenburg đưa tay che miệng với vẻ mặt ngỡ ngàng, như không thể tin nổi Eugène Lamour lại là con người như thế này. Sắc mặt gã vô cùng nghiêm trọng, và khán giả cũng vậy. Eugène Lamour há miệng đứng đó, buông thõng hai vai, rồi đột nhiên, với đôi mắt tinh anh trở lại, ông nói.

"Thưa các vị."

Thốt ra lời đó, Eugène Lamour đứng sững lại. Phải mất một lúc lâu sau, câu tiếp theo mới được thốt ra.

"Các người có biết tôi không?"

Sắc mặt khán giả thoáng nhuốm vẻ khó chịu. Cơ mặt cứng đờ, họ cảm thấy căng thẳng khi phải nghe những lời không ngờ tới liên tiếp. Chỉ là không một ai lộ rõ sự bực bội và áp lực của tình huống ra mặt mà thôi.

Eugène Lamour chậm rãi nhắm mắt rồi lại mở ra.

"Tôi không biết các người là ai. Các người nghĩ rằng mình hiểu rõ tôi, nhưng rốt cuộc tại sao các người lại dùng tranh để mổ xẻ những thăng trầm cuộc đời và trạng thái tâm lý hiện tại của tôi, các người nghĩ việc đó có độ chính xác bao nhiêu? Và cho dù một trăm lần đoán có một lần trúng, các người không thấy việc thốt ra một lần sự thật đó là vô lễ, chưa kể đến chín mươi chín lần hoang tưởng còn lại sao? Những đường cong màu đỏ là dấu hiệu của chứng nghiện cờ bạc?

Tôi chưa từng bước chân vào sòng bạc kể từ sau tuổi đôi mươi. Người ta lại bảo những cái bóng màu xanh lá là bằng chứng ngầm cho thấy tôi là một kẻ nghiện ngập, vì tôi say mê chất kích thích. Cái bóng đó là tôi muốn thể hiện góc khuất của cuộc cách mạng công nghiệp, đồng thời lồng ghép sự tái sinh của tự nhiên, chứ không có nghĩa là 'tôi' chơi ma túy."

"Nhưng việc diễn dịch một bức tranh phải đa dạng chứ. Ngài đang thu hẹp những khả năng vô hạn trải dài trên tấm vải bạt đấy."

Lại có ai đó mở miệng, nhưng Eugène Lamour vẫn dứt khoát không cho họ nói tiếp. Thay vào đó, ông chỉ nói câu chuyện của mình.

"Vợ chết nên tranh mới biến đổi dị hợm sao? Đúng vậy. Tôi thừa nhận. Việc mất đi người thân không phải là điều dễ dàng gì. Tôi trước và sau khi vợ qua đời đã là hai con người khác nhau, nên tôi không còn có thể vẽ theo phong cách học viện được nữa. Bàn tay, khối óc và trái tim tôi không chịu nghe theo."

Eugène Lamour nhắm nghiền mắt rồi mở bừng ra. Ông có vẻ đang nỗ lực bấu víu lấy sự tỉnh táo, và điều đó đủ để khiến ông trông cực kỳ kỳ dị trong mắt mọi người. Eugène Lamour lại cười ngu ngơ, hoàn toàn khác hẳn với dáng vẻ tôi từng thấy ở vương cung Bayern.

"Rập khuôn quá phải không? Vì đó là những lời tôi đã nói nhan nhản trong các cuộc phỏng vấn rồi mà... Nhưng những điều rập khuôn đó lại là sự thật. Tôi biết các người muốn những tin tức giật gân hơn. Câu chuyện kể rằng sau cái chết của vợ, não tôi bị chấn động mạnh, cộng thêm chứng nghiện rượu dẫn đến bệnh Alzheimer sớm, và thế là tranh mới biến đổi thành cái thứ rác rưởi này, nghe ly kỳ hơn nhiều đúng không? Nhưng tôi không hề uống rượu.

Chẳng lẽ tôi phải dựng một chiếc hộp kính trong suốt ngay giữa trái đất này rồi sống trong đó 24 giờ một ngày, 365 ngày một năm thì các người mới tin là tôi không phụ thuộc vào rượu sao?"

Hình ảnh trên những tờ báo đặt trên ghế đồng loạt thay đổi. Elias chìa một tờ báo về phía tôi.

[Marie Boulet, Viện trưởng Viện tâm thần Saint-Paul: 'Eugène Lamour biểu hiện triệu chứng rối loạn lo âu cực độ về mặt y học... Thậm chí nghi ngờ tâm thần phân liệt'] Nội dung bài báo có viết rằng đối với họa sĩ, bệnh tâm thần phân liệt đôi khi có thể hỗ trợ cho hoạt động sáng tác. Thật không thể hiểu nổi cái quái gì đang diễn ra nữa. Có vẻ như cuộc họp báo này đang được một đơn vị truyền thông nào đó tường thuật trực tiếp hoặc đưa tin tức tốc.

Đoán chừng người tên Marie Boulet này là một cố vấn truyền thông chuyên tham gia vào loại tin đồn thất thiệt này để nhận thù lao. Mecklenburg đứng bên cạnh ghé mắt đọc bài báo, gã nheo mắt lộ vẻ hoài nghi khi nhìn vào phần nội dung chính.

Dù có là người nổi tiếng đi chăng nữa, không phải ai cũng bị tấn công theo cách này, nhưng riêng người đàn ông này lại như thể đang hứng chịu mũi dùi tập trung của truyền thông. Tại sao vậy. Lý do có thể có, hoặc có thể không. Có thì chưa chắc đã thỏa đáng, hoặc có thể thỏa đáng. Không ai có thể biết được.

"Vì vậy tôi mới muốn hỏi, có bao giờ các người nghiêm túc nghĩ rằng tôi thực sự đang hít thở và sống trên đời này giống như các người chưa? Không chỉ đơn thuần là giả định như thế, mà là tôi cũng biết vui biết buồn giống hệt các người."

"Tất nhiên là—"

"Không có đúng không?"

Eugène Lamour lại ngắt lời. Ông vò đầu bứt tai, nổi trận lôi đình.

"Hãy bảo là không có đi. Nếu các người biết tôi là một con người không khác gì các người, vậy mà tôi vẫn phải chịu đựng sự dày vò suốt những năm tháng qua, thì tôi không còn có thể tin vào hy vọng được nữa. Loài người có vẻ như không có hy vọng để trở nên tốt đẹp hơn."

Đúng lúc đó, Burnel Guéret giơ tay. Eugène Lamour nghiêng đầu với ánh mắt tuyệt vọng, rồi khẽ phẩy tay. Burnel Guéret đứng dậy với ánh mắt đầy lo lắng, gã cũng lịch sự cúi chào.

"Không biết các vị ở đây có biết không, tôi là Burnel Guéret. Nhà phê bình nghệ thuật, nhà thơ kiêm tác giả tiểu thuyết lịch sử."

"Tôi biết. Còn ai ở đây không biết nữa sao?"

"Quá khen rồi. Ngài Lamour, tôi cũng hiểu rất rõ sự nổi tiếng có thể dồn con người ta vào chân tường đến mức nào. Danh tiếng của một nhà thơ cũng từng trói buộc tôi. Nhưng suy cho cùng, đó cũng là định mệnh của chúng ta."

Burnel Guéret nhìn quanh những thính giả khác rồi nói.

"Các vị đều biết các diễn viên kịch và ca sĩ opera được săn đón nồng nhiệt ra sao, nhận được vô số lời mời gọi từ bên kia đại lục. Họ phải đánh đổi sự nổi tiếng bằng việc chịu đựng vô số lời đồn đại trên khắp thế giới, nhưng bù lại, họ nhận được những tràng pháo tay trên sân khấu và kiếm được bộn tiền. Chẳng nói đâu xa, những nhà thơ chỉ có danh tiếng trong nước như tôi đây đều khao khát được nổi tiếng như Ngài Lamour.

Nếu tập thơ của tôi có thể nổi tiếng và được yêu mến như tranh của ngài, tôi sẵn sàng đón nhận muôn vàn lời chỉ trích và sự tò mò. Ngài Lamour, chẳng lẽ ngài không nhìn thấy vô số nghệ sĩ ngoài kia, những người cũng thèm khát được đứng ở vị trí của ngài ngày hôm nay sao?"

Eugène Lamour một mình cau mày, rồi hạ khóe môi xuống, các cơ quanh miệng giật giật, phải một lúc lâu sau mới chịu đứng im. Burnel Guéret, kẻ đã kiên nhẫn chờ đợi, lên tiếng.

"Ngài Lamour, ngài phải nhận thức được rằng ngài đang ở trong một trạng thái ngạo mạn. Tôi biết ngài đang rất hỗn loạn vì bài báo ngày hôm qua, nhưng sao ngài không bình tâm lại một chút và suy nghĩ kỹ xem? Cuộc họp báo kết thúc ở đây được chưa?"

"Tôi thật không biết các người định dồn tôi vào vòng bế tắc đến mức nào nữa. Các người nghĩ tôi chưa từng nghĩ đến giấc mơ thuở nhỏ của mình và những họa sĩ đang ôm ấp giấc mơ đó bây giờ sao? Các người nghĩ tôi chưa từng suy nghĩ hàng nghìn hàng vạn lần và kìm nén nó ngay nghẹn ứ nơi cổ họng sao? Tập thơ bán chạy thì tốt quá chứ. Bản thân tôi cũng vô cùng vui mừng và biết ơn khi tranh vừa ra khỏi xưởng đã bán chạy như tôm tươi.

Điều mà tôi hằng mong mỏi trong nước mắt khi vẽ tranh thuở nhỏ cuối cùng đã thành hiện thực."

Burnel Guéret gật đầu. Trái ngược với nhà phê bình điềm tĩnh, Eugène Lamour giang rộng hai tay, gầm lên giận dữ.

"Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc đó là tấm bùa hộ mệnh cho phép các người rêu rao tôi bị lú lẫn! Vậy nên lần này các người lại định viết một bài báo vô lễ hết mức với cả bệnh nhân lú lẫn, gia đình họ, với tôi và cả những người yêu thương tôi, rằng tôi bị lú lẫn sao? Các người mua tranh của Eugène Lamour chứ không phải mua giấy chẩn đoán bệnh của Eugène Lamour.

Các người ủng hộ một diễn viên kịch đi lưu diễn khắp châu Âu, thì các người có nhất thiết phải biết diễn viên đó kết hôn với ai và ly hôn với ai không?"

"Lập luận của ngài thiếu tính logic. Đó đều là sự quan tâm đi kèm với sự nổi tiếng từ các tác phẩm của Ngài Eugène Lamour, và tất cả những điều mà Ngài Eugène Lamour đang đau khổ vào lúc này chính là sự nổi tiếng của tác phẩm."

"Có lẽ là vậy. Đến tầm này rồi chắc các người muốn bảo ai cũng bình thường, sao có mỗi mình tôi làm mình làm mẩy đúng không?"

"Không, chẳng ai nói thế cả. Đột nhiên nổi giận rồi lại nguôi ngoai ngay được. Thật là hoang mang quá..."

"Chẳng ai thấy ổn cả, nhưng nếu nói ra sự thật là mình không ổn, các người sẽ ném đá cho đến chết nên họ mới không nói đấy thôi. Thế mà các người lại trơ trẽn nghĩ rằng mọi chuyện đều ổn sao! Tôi chịu đủ rồi. Dù sao thì chuyện lú lẫn với thần trí điên điên khùng khùng tôi cũng chẳng phải nghe một hai lần, cứ tiếp tục thế này đi. Tôi trở thành họa sĩ là để vẽ tranh, chứ tôi thành họa sĩ là để leo lên treo mình trên tháp Eiffel chắc?"

Nghe vậy, Burnel Guéret tỏ ra kinh ngạc, rồi nghiêm mặt nói.

"Ngài nói như thể đang đại diện cho vô số nghệ sĩ trên trái đất này, nhưng xin ngài hãy nhớ cho, rất nhiều nhà phê bình ngồi đây cũng đang kiêm nhiệm hoạt động nghệ thuật đấy. Không phải một mình Ngài Lamour sống kiếp nghệ sĩ đâu."

Guéret nhìn quanh toàn trường, dõng dạc diễn thuyết bằng chất giọng trầm ấm.

"Như tôi và các nhà phê bình khác đã thường xuyên chỉ ra, tác phẩm của Ngài Lamour luôn ẩn chứa một nỗi bất an và sợ hãi không thể kiềm chế. Đúng như ngài đã thừa nhận, đó là vì cái chết của người vợ. Tôi tìm thấy một cái tôi chưa trưởng thành trong tranh của Ngài Lamour. Giống như nhiều người đã chỉ ra. Cái tôi của Ngài Lamour vẫn đang dừng lại ở thời kỳ một cậu thiếu niên mới lớn, nghĩ rằng nếu mình ăn vạ trước công chúng — những người đã nuôi dưỡng mình — thì sẽ được đáp ứng.

Ngành nghề nào cũng có nỗi khổ riêng, và họa sĩ cũng phải biết cam chịu một chút sự soi mói tiêu cực do danh tiếng mang lại. Ngài Lamour, ngài ghét sự chú ý tiêu cực đi kèm chứ không ghét tác phẩm của mình sao? Nếu đã đánh mất sơ tâm, xin mời ngài quay lại trường dạy nghề mà ngài từng theo học hồi thiếu niên đi! Trong khi một nhà tư bản kếch xù như ngài đang sống trong đại tư dinh với hàng trăm gia nhân, thì ngoài kia những người vô sản vẫn đang chết đói đấy thôi.

Đừng ngồi trong căn phòng mát mẻ ấm áp rồi dùng cây cọ để chỉ trích châu Âu kiêu hãnh của chúng ta nữa, hãy trực tiếp đến nhà máy đi. Có như thế ngài mới bắt đầu cảm nhận được sự chú ý của công chúng đáng trân quý đến nhường nào."

Eugène Lamour đứng ngây người ra như thể vừa hứng chịu hàng chục cái tát bằng lời nói. Tôi nghe thấy tiếng thở dài của Elias. Eugène Lamour mãi mới mở miệng được.

"Đây chính là sự sỉ nhục chứ còn gì nữa. Và các người thấy tôi đang nói về chuyện của các nghệ sĩ đấy à?"

Thế thì là cái gì chứ. Mecklenburg nhìn tôi với vẻ mặt như muốn hỏi vậy, nhưng tôi cũng chẳng biết gã nhìn tôi làm cái quái gì. Tôi kiểm tra đồng hồ, rồi kiểm tra xem có ai đi vào hành lang thông qua phòng chờ hay không. Đã 30 phút trôi qua kể từ khi bắt đầu nhưng vẫn chưa có chuyện gì xảy ra. Việc Eugène Lamour bảo không thể quay lại Pháp là vì những nhà phê bình này sao? Hay là còn có lý do nào khác nữa. Tôi từng nghĩ là vế sau, nhưng cứ theo dõi thế này thì có vẻ vế trước mới đúng.

Nếu là vế trước, an nguy của Eugène Lamour sẽ không gặp vấn đề gì lớn.

Nên theo dõi đến khi nào đây. Tôi đang cố gắng không suy nghĩ gì cả nhưng mọi chuyện không theo ý muốn. Tôi day mạnh vào đuôi mắt. Eugène Lamour đã nhẫn nhịn suốt mười năm nên ông có rất nhiều điều muốn nói. Burnel Guéret và các nhà phê bình khác cũng vậy. Không ai muốn chịu thua, nên trên thực tế, bài diễn thuyết của Eugène Lamour đang liên tục bị kéo dài bởi cuộc đối thoại với những nhà phê bình đó. Và, tôi không thể chịu đựng việc ở lại nơi này thêm nữa, đến mức không thể tin nổi là mới chỉ có 30 phút trôi qua.

Elias đặt tay lên vai tôi rồi vỗ vỗ vào lưng. Bản thân hắn dường như cũng cảm thấy có chút bài xích trước câu chuyện của Eugène Lamour và các nhà phê bình. Tôi lại kiểm tra đồng hồ một lần nữa.

Giọng nói đầy ngán ngẩm của Eugène Lamour vang lên.

"Các người nghe tôi nói từ nãy đến giờ mà vẫn bỏ sót điểm mấu chốt. Nhìn kiểu gì thì đây cũng chẳng phải là câu chuyện về nghệ sĩ. Đây hoàn toàn là vấn đề của người nổi tiếng! Ngài Guéret, người bán được tới 100. 000 tập thơ mỗi năm, lại còn viết bừa ra cái thứ tiểu thuyết lịch sử châu Phi gì gì đó, chắc chắn cũng là một nghệ sĩ, nhưng gã hoàn toàn không hiểu tôi đang nói cái gì.

Ngay cả khi là một nghệ sĩ, tôi của 10 năm trước khi chưa nổi tiếng bằng cũng sẽ không hiểu nổi tôi của ngày hôm nay, nhưng một chính trị gia trẻ tuổi từng tự sát bằng súng vào đầu vì bị truyền thông dày vò chắc chắn sẽ thấu hiểu tâm can tôi dưới địa ngục. Họ như thể đang đùa giỡn, bảo tôi hãy mau bước qua thế giới bên kia với họ vậy."

"Ai đó tống gã vào viện tâm thần giùm cái!"

Một người Pháp nào đó hét lên với giọng bực dọc rồi rời khỏi chỗ ngồi. Theo chân gã, vài người Pháp khác cũng rút lui khỏi hàng ghế khán giả.

Burnel Guéret đầy sửng sốt giơ tay ra định cản lại, nhưng Eugène Lamour đã ngăn gã.

"Được rồi. Hãy nói từ chuyện này trước đi. Tuổi của tôi đã quá 40, và từ nay về sau số ngày tôi sống sẽ chỉ có ngắn hơn số ngày tôi đã đi qua, vậy mà ngài bảo tôi đang dừng lại ở thời kỳ một cậu thiếu niên mới lớn sao? Đến cả một ý kiến đầu tiên tôi thốt ra sau mười mấy năm nhẫn nhịn mà các người còn thấy chướng tai gai mắt như vậy, thì các người sống bằng nghề phê bình kiểu gì thế?

Những dòng chữ kiêu hãnh phát ra từ máy đánh chữ của ngài là chân lý, còn lời khẩn cầu của một người nổi tiếng như tôi là sự hờn dỗi à? Tôi sinh ra trong một gia đình bình dân khá giả, nhưng so với kẻ sống bằng cách dùng mớ kiến thức kiêu hãnh trong đầu để phán xét tác phẩm này thế này thế nọ như ngài, thì tôi đã sống khổ cực hơn nhiều ở thời niên thiếu đấy. Ngài lớn lên dưới sự nuôi nấng của người cha là công chức thị chính, còn mẹ là con gái độc nhất của một hào phú địa phương.

Bố mẹ tôi có một căn nhà khang trang ở khu phố sầm uất, nhưng chỉ có bấy nhiêu thôi, nên tôi đã phải làm việc 4 tháng một năm tại một nhà máy phân bón để kiếm tiền đóng học phí trường nghề. Nói thẳng ra, ngài đã từng bén mảng đến nhà máy bao giờ chưa?"

Elias, kẻ suốt từ nãy đến giờ tỏ ra mệt mỏi không muốn nghe, dường như đã nhen nhóm chút hứng thú trước lời nói này, hắn chậm rãi mở mắt và nhìn lên sân khấu.

"Khi tôi đang bốc các bao phân bón lên xe ngựa và làm rách bao bì khiến bao nhiêu tiền công một ngày bị trừ sạch, thì ngài chắc đang mời các gia sư riêng đến dinh thự để học thuộc lòng cách chia động từ tiếng Latinh cao cấp. Cái bao tôi làm rách thực ra chỉ cần ghim lại bằng lõi thép là xong, chẳng có lý do gì để bị trừ công cả. Gã chủ chỉ muốn giở trò vặt vãnh để bớt tiền của một đứa học sinh cấp ba khờ khạo mà thôi.

Trong lúc tôi bị gã chủ đánh đập vì dám đứng lên đòi lại tiền công, thì ngài chắc đang học cách ăn nói sao cho thật cao sang trong giới xã giao của giai cấp tư sản bình dân.

Khi tôi trầy trật nhận được học bổng để vào trường đại học nghệ thuật, phải trải qua những năm tháng điên cuồng học bù những gì chưa từng được học, thì ngài, dựa vào mớ kiến thức giáo dưỡng đồ sộ tích lũy từ thời niên thiếu, đã lấy được bằng tiến sĩ văn học và lịch sử nghệ thuật mà không một lần trượt môn, rồi bước chân vào hàng ngũ tầng lớp trí thức tư sản bằng Giải thưởng Phê bình Nghệ thuật Đế quốc Pháp."

Burnel Guéret lắc đầu. Gương mặt gã lộ rõ vẻ bi ai, trông như thể đang thực sự xót xa cho Eugène Lamour. Còn Eugène Lamour thì vẫn nói năng như một kẻ vô học, giống hệt như suốt từ đầu buổi đến giờ.

"Ngài suốt mười năm trời sỉ nhục phong cách vẽ của tôi, rồi vượt qua cả giới hạn tác phẩm để nhảy vào rêu rao tôi bị lú lẫn, vậy mà khi tôi xuất hiện sau mười năm để nói một câu, ngài lại lớn tiếng quát tháo rằng tinh thần tôi bạc nhược. Giờ đây ai mới là kẻ đang làm quá lên, và ai mới là kẻ đang trải qua thời kỳ dậy thì đây?"

Burnel Guéret không thèm nghe nữa. Thay vào đó, gã rút cây bút máy từ túi trong áo khoác, đặt bút ký vào tờ hợp đồng chuyển nhượng trái phiếu đang cầm trên tay. Gã vẫy tay ra hiệu cho thư ký của Lamour.

"Cầm lấy đi. Diễn dịch sai lệch ý đồ của tôi đến mức này, thì toàn bộ những bài bình luận tôi viết từ trước đến nay đều đổ sông đổ bể hết rồi. Ngài là một họa sĩ tầm cỡ thế giới, việc tiếp thu phê bình sẽ giúp ích rất nhiều cho thế giới tác phẩm của ngài, và việc phát triển như thế mới chính là đạo lý đối với những người ủng hộ ngài. Nhà phê bình không phải là kẻ làm khổ họa sĩ, mà là người giúp nâng tầm tác phẩm của họa sĩ lên một đẳng cấp cao hơn.

Do đó, mọi lời phê bình dành cho Ngài Lamour đáng lẽ phải góp phần vào tác phẩm tiếp theo của ngài mới đúng. Sai sao? Thông qua quá trình tiếp thu phê bình, tác phẩm của Ngài Lamour mới trở nên tinh tế và sâu sắc hơn. Ngài Lamour đúng là một nhà sáng tạo, nhưng ngài cũng là con người nên không tránh khỏi có cả công lẫn tội, và chúng tôi có thể sửa chữa những phần thuộc về tội lỗi đó thông qua phê bình.

Việc khắc cốt ghi tâm, phản tỉnh, sám hối và cải thiện từ những lời phê bình của chúng tôi cũng là cách để Ngài Lamour trở thành một con người tốt đẹp hơn."

Dứt lời, Burnel Guéret im lặng một chốc, gã nhìn thẳng vào đôi mắt xanh lá của Lamour rồi tiếp tục.

"Ngài bảo ngài mở họp báo để nói câu chuyện của 'người nổi tiếng' đúng không? Được thôi. Những bức tranh của Ngài Eugène Lamour — một kẻ không biết gì về nghệ thuật lẫn phê bình — từ giờ trở đi không còn cần thiết đối với tôi nữa."

Một lần nữa, bầu không khí lại chìm vào tĩnh lặng.

Đến lúc này, Eugène Lamour mới nhếch mép cười. Ông bật cười khúc khích rồi mướm mày lên.

"Tôi xin hỏi lần cuối, còn ai ở đây sở hữu tranh của tôi nữa không?"

Cũng giống như lúc nãy, không có tiếng trả lời nào đáp lại. Eugène Lamour đứng thẳng người lên một lần nữa. Người đàn ông suốt từ đầu đến giờ luôn giữ nét mặt hung tợn, giờ đây lại nói bằng một gương mặt vô cùng thanh thản.

"Tôi xin tuyên bố giải nghệ. Từ nay về sau, tôi sẽ không vẽ thêm bất cứ một bức tranh nào nữa."