Chương 299: Kỹ thuật mới nói làm là làm

[201-300] Bệnh nang sán dạng bọt.

Đây là một chứng bệnh mang tính vùng miền thường gặp ở khu vực Tây Nam, đặc biệt là các vùng nông mục xa xôi như cao nguyên phía tây Tứ Xuyên và A Bá.

Con đường lây truyền là trứng sán dây Echinococcus theo phân của cáo hoang hoặc chó chăn cừu thải ra ngoài, làm ô nhiễm nguồn nước và đồng cỏ địa phương.

Người chăn nuôi trong lúc thả gia súc, tiếp xúc với nguồn nước hoặc tương tác với loài chó đã vô tình nuốt phải trứng sán.

Trứng sán nở trong đường ruột người, ấu trùng xuyên qua thành ruột, theo hệ tuần hoàn máu và phần lớn sẽ bị chặn lại ở gan.

Nếu phát hiện được ở giai đoạn này, có lẽ vẫn còn cơ hội cứu vãn.

Thế nhưng căn bệnh này có thời gian ủ bệnh rất dài, giai đoạn đầu hầu như không có bất kỳ triệu chứng rõ rệt nào.

Đến giai đoạn muộn, cũng chính là tình trạng của người đàn ông dân tộc Tạng trước mắt, nó đã trở thành nỗi khiếp sợ của giới y khoa mang tên "ung thư ký sinh trùng".

Sở dĩ gọi là "ung thư ký sinh trùng" là vì phương thức phát triển của nang sán dạng bọt trong gan gần như y hệt một khối u ác tính.

Chúng phát triển theo dạng xâm lấn, điên cuồng bành trướng ra xung quanh mà không có vỏ bọc ranh giới rõ ràng.

Vết bóng mờ trên phim CT to đến mức khiến người ta phải rùng mình kinh hãi.

Đó chính là lý do vì sao giới y học năm 2009 đành phải bó tay bất lực trước ca bệnh này.

Ổ tổn thương quá đỗi khổng lồ.

Hơn nữa, mạng lưới nang sán chằng chịt đã bao trọn hoàn toàn cửa gan thứ nhất và cửa gan thứ hai.

Cửa gan thứ nhất là yết hầu ra vào của tĩnh mạch cửa, động mạch gan riêng và ống gan chung.

Còn cửa gan thứ hai lại là nút giao trọng yếu nơi các tĩnh mạch gan đổ về tĩnh mạch chủ dưới.

Trong các ca phẫu thuật ngoại gan mật thông thường, hai khu vực này là bãi mìn tuyệt đối cấm kỵ.

Chỉ cần chạm nhẹ làm lệch đi vài milimét là sẽ dẫn tới tình trạng xuất huyết ồ ạt như vòi phun.

Mà trong ca bệnh trước mắt, ổ tổn thương đã ôm trọn lấy thân tĩnh mạch cửa và thân tĩnh mạch chủ dưới.

Vậy nên, muốn cắt đứt tĩnh mạch chủ dưới và tĩnh mạch cửa ngay trong ổ bụng bệnh nhân ư?

Điều này gần như là không tưởng.

Một khi làm vậy, khả năng cao bệnh nhân sẽ tử vong do suy gan cấp hoặc sốc mất máu nặng.

Bởi vậy vào năm 2009, khi bệnh nang sán dạng bọt đã tiến triển đến giai đoạn này, nó gần như đồng nghĩa với việc... vô phương cứu chữa.

Tiếng thở dài ban nãy của Trần Vân Sinh và sự bất lực của Tăng Trí đều bắt nguồn từ nguyên nhân ấy.

Thế nhưng...

Giang Hà thì khác.

Giang Hà là người nhạy bén phi thường.

Giang Hà có cách.

Ở thời kỳ sau có một kỹ thuật mang tên: Phẫu thuật cắt gan ngoài cơ thể kết hợp tự ghép gan. [note106625] Tên gọi tắt ELRA.

Cắt bỏ trong cơ thể bệnh nhân sẽ dẫn đến xuất huyết ồ ạt và sụp đổ tuần hoàn đúng không?

Vậy thì dứt khoát không cắt ở bên trong nữa.

Đưa toàn bộ lá gan của bệnh nhân cùng các mạch máu bị xâm lấn nguyên khối ra khỏi ổ bụng.

Trong lúc đó, dùng mạch máu nhân tạo hoặc kỹ thuật bắc cầu tĩnh mạch - tĩnh mạch ngoài cơ thể để tạm thời kết nối mạch máu nửa thân dưới và đường ruột của bệnh nhân, duy trì ổn định dấu hiệu sinh tồn.

Sau đó, đặt lá gan vào chậu đá lạnh ngay cạnh bàn mổ.

Trong môi trường ngoài cơ thể hạ nhiệt độ cực hạn, hoàn toàn không có máu chảy che khuất tầm nhìn, phẫu thuật viên có thể điềm tĩnh bóc tách từng chút một ổ tổn thương, dùng mạch máu nhân tạo để tái tạo, sửa chữa lại phần tĩnh mạch cửa và tĩnh mạch chủ dưới bị tàn phá.

Cuối cùng, đem lá gan khỏe mạnh đã được dọn sạch tổn thương và tái tạo hoàn chỉnh cấy ghép ngược trở lại vào ổ bụng bệnh nhân.

Phương pháp này chính là viên ngọc quý trên vương miện của chuyên ngành ngoại gan mật tương lai.

Theo dòng lịch sử ban đầu, phải mãi đến giai đoạn 2013 - 2015, kỹ thuật này mới được các trung tâm gan mật hàng đầu trong nước (như Bệnh viện Hoa Tây và Bệnh viện Tân Hoa) nghiên cứu hoàn thiện và đưa vào ứng dụng thuần thục...

Giang Hà thu lại ánh mắt.

Chỉ mất đúng một giây để sắp xếp lại những điều cần nói trong đầu.

"Viện trưởng Tăng, Chủ nhiệm Trần, bệnh án và phim chụp tôi đều đã xem qua rồi, chúng ta ra ngoài trao đổi một chút nhé."

Trần Vân Sinh gật đầu, rảo bước đi trước dẫn đường ra khỏi phòng bệnh.

Họ tìm một góc yên tĩnh.

Tăng Trí mở lời: "Chủ nhiệm Giang, tình hình cậu cũng thấy rồi đấy. Ca bệnh nang sán giai đoạn muộn kiểu này ở vùng chăn nuôi của chúng tôi thực ra không hiếm gặp, mỗi lần gặp phải, bác sĩ phẫu thuật chúng tôi trong lòng đều xót xa vô cùng..."

Giang Hà điềm tĩnh: "Khoan hãy buồn vội Viện trưởng ơi. Ca bệnh này, tôi có lẽ có cách chữa trị."

Tăng Trí ngơ ngác: "?"

Trần Vân Sinh cũng ngẩn người: "?"

Cả hai suýt chút nữa tưởng tai mình nghe nhầm.

Ngẫm kỹ lại từng chữ, Giang Hà rõ ràng vừa nói là có cách chữa.

Nói thật lòng, nếu đổi lại là một bác sĩ khác thốt ra lời ngông cuồng như vậy, Chủ nhiệm Trần và Phó Viện trưởng chắc chắn đã nghiêm khắc chỉnh đốn ngay tại chỗ rồi.

Thế nhưng người đang đứng sừng sững trước mặt họ lúc này lại là: Chủ nhiệm chuyên án trọng điểm cấp quốc gia 863, người công phá dự án tầm soát sớm miRNA, người phát triển mô hình dự đoán viêm tụy cấp nặng SAP, đại thần Chấp Lão của diễn đàn Đinh Hương Viên, học giả đầu tiên của Trung Quốc có chuỗi ba bài báo đăng liên tiếp trên tạp chí Nature, tác giả chính của bài báo về tỷ lệ di căn hạch LNR, người sáng tạo ra Phương pháp bổ cứu Giang thị, người khai sinh kỹ thuật mổ theo đường tiếp cận phía sau, nhân vật thiên tài tuyệt đối của chuyên ngành ngoại gan mật, linh hồn dẫn đầu nghiên cứu thuốc nhắm trúng đích ung thư tụy...

Lược bỏ năm trăm chữ chức danh phía sau, chỗ này cũng chẳng đủ chỗ chứa ngần ấy danh hiệu.

Thế nên Trần Vân Sinh và Tăng Trí đâu dám hó hé nửa lời khiển trách.

Họ chỉ dám ngoan ngoãn hạ giọng hỏi: "À thì... Chủ nhiệm Giang, ngài có thể nói rõ hơn được không, rốt cuộc là chữa trị bằng cách nào?"

Giang Hà đáp: "Trước đây tôi từng đọc được một bài thảo luận học thuật mũi nhọn trên tờ The Lancet."

The Lancet: Ủa? Ai cơ? Tôi á? Thật thế luôn?

Giang Hà tiếp tục: "Trung tâm ghép gan hàng đầu bên châu Âu từng đưa ra ý tưởng về việc cứu vãn lá gan ở mức giới hạn cực độ. Trong vài tháng qua, tôi đã kết hợp các mô hình lý thuyết họ đề xuất với 'một chút' suy đoán của bản thân để phác thảo ra một phương pháp phẫu thuật hoàn toàn mới."

Trần Vân Sinh lập tức rút bút ra, sẵn sàng ghi chép: "Ý tưởng mũi nhọn của nước ngoài ư? Cụ thể là thế nào? Có thể lách qua vùng cấm phẫu thuật ở cửa gan thứ hai không?"

Giang Hà: "Không lách qua được."

Trần Vân Sinh hoang mang: "Không lách được? Vậy làm thế nào? Chặn tĩnh mạch chủ dưới ngay trong ổ bụng sao? Điều này là không thể nào! Thời gian thiếu máu lạnh không đủ, hệ thống tim mạch của bệnh nhân căn bản không thể chịu nổi việc kẹp chặn mạch máu trong thời gian dài như vậy. Cho dù có miễn cưỡng cắt bỏ được thì thời gian tái tạo mạch máu cũng không thể kịp."

"Đúng vậy, Chủ nhiệm Trần nói rất chuẩn xác."

Giang Hà tỏ ra vô cùng tán đồng với phân tích của Trần Vân Sinh.

Quả không hổ danh là bác sĩ tài năng lão luyện.

Anh nói tiếp: "Bởi vậy, phương án của tôi là: không cắt ở bên trong cơ thể."

Tăng Trí cố gắng tiêu hóa ý nghĩa câu nói: "Thế nào gọi là... khụ, không cắt ở trong cơ thể?"

Giang Hà: "Nghĩa là cắt gan ngoài cơ thể kết hợp tự ghép gan."

Tăng Trí: "?"

Ông cảm thấy Giang Hà thà đừng giải thích còn hơn, giải thích xong nghe lại càng thêm mờ mịt.

Giang Hà bắt đầu bóc tách từng bước của quy trình phẫu thuật.

"Bước thứ nhất, mở ổ bụng bệnh nhân, theo quy trình lấy tạng gan tương tự như người hiến tạng trong ghép gan đồng loại, lấy toàn bộ lá gan cùng đoạn tĩnh mạch chủ dưới và thân tĩnh mạch cửa bị xâm lấn ra ngoài thành một khối nguyên vẹn."

"Bước thứ hai, sau khi lá gan được đưa ra ngoài, lập tức đặt vào chậu nước đá 4 độ C đã chuẩn bị sẵn, tiến hành tưới rửa dung dịch bảo quản tạng thông qua động mạch gan và tĩnh mạch cửa."

"Bước thứ ba, tiến hành cắt bỏ khối u ngay trong chậu đá. Phẫu trường bên ngoài cơ thể cực kỳ rộng rãi, hoàn toàn không bị máu chảy làm gián đoạn tầm nhìn, chúng ta có thể vô cùng thong thả bóc tách triệt để ổ nang sán, cắt lọc toàn bộ phần mạch máu bị tổn thương ăn mòn."

"Bước thứ tư, tái tạo mạch máu. Sau khi cắt bỏ ổ bệnh, hệ thống mạch máu ở cửa gan thứ nhất và thứ hai chắc chắn sẽ bị khuyết hổng nghiêm trọng. Chúng ta thao tác ngay trên bàn làm việc ngoài cơ thể, sử dụng vật liệu mạch máu nhân tạo như Gore-Tex, hoặc lấy tĩnh mạch tự thân của bệnh nhân như tĩnh mạch hiển lớn để ghép nối và tái tạo lại tĩnh mạch chủ dưới cùng tĩnh mạch cửa bị tổn thương."

"Bước thứ năm, cấy ghép lá gan khỏe mạnh hoàn chỉnh này ngược trở lại vào ổ bụng của bệnh nhân."

"Tôi trình bày xong rồi."

Kết quả là Trần Vân Sinh quên béng cả việc ghi chép.

Ông đã đực mặt ra hoàn toàn.

Nói thật lòng, ông nghe Giang Hà thao thao bất tuyệt mà chẳng hiểu được bao nhiêu, chỉ nắm được cái đại thể...

Đại khái là lôi lá gan ra ngoài, cắt lọc vá víu xong xuôi rồi lại nhét ngược trở vào. Mẹ kiếp, nghe chừng cũng... hợp lý ra phết nhỉ.

Cảm giác này bất giác khiến người ta liên tưởng tới mẩu chuyện cười kinh điển: Cần bao nhiêu bước để nhét một con voi vào tủ lạnh?

Đáp án: Ba bước.

Bước 1: Mở cửa tủ lạnh ra. Bước 2: Nhét con voi vào. Bước 3: Đóng cửa tủ lạnh lại.

— Đùa nhau chắc?!

Ngoài đời thực làm gì có chuyện đơn giản như thế? Hả? Làm sao mà đơn giản như cậu vừa nói được chứ?!

Sau thoáng chốc im lặng, Trần Vân Sinh sực tỉnh, lập tức kịch liệt phản đối.

"Không được đâu! Chủ nhiệm Giang, chuyện này thực sự không thể nào làm nổi đâu!"

"Chủ nhiệm Trần, thầy thấy vướng mắc ở điểm nào?"

"Chỗ nào cũng có vấn đề hết! Ý tưởng này quả thực quá đỗi viển vông!"

Trên cơ sở vẫn giữ sự tôn trọng tuyệt đối dành cho Giang Hà, Trần Vân Sinh nghiêm túc đưa ra những phản biện chuyên môn:

"Thứ nhất, vấn đề giai đoạn vô gan. [note106623] Trong khoảng thời gian dài như vậy, lượng máu trở về tim của bệnh nhân giảm mạnh, huyết áp căn bản không thể duy trì nổi. Chưa đầy 10 phút, e là bệnh nhân đã suy tim cấp mà tử vong rồi."

"Thứ hai, thời gian thiếu máu lạnh. Dẫu cậu bảo là thao tác trong chậu đá, nhưng ổ nang sán không có vỏ bọc rõ ràng, phải tỉ mẩn nạo vét từng chút một, việc này kiểu gì cũng ngốn mất vài tiếng đồng hồ! Cho dù có làm lạnh đi chăng nữa, ngần ấy tiếng trôi qua, các tế bào gan còn lại cũng sẽ chịu tổn thương không thể hồi phục. Đợi đến lúc ghép ngược lại, khả năng cao sẽ xảy ra tình trạng tạng ghép không hoạt động nguyên phát (PNF), bệnh nhân coi như không thể rời khỏi bàn mổ!"

"Chủ nhiệm Giang à, ngài có thiên phú phi thường trong các ca mổ tụy, nhưng ý tưởng này... thực sự quá xa rời thực tế. Trong nước chưa từng có bất kỳ bệnh viện nào thực hiện loại phẫu thuật này, tỷ lệ thất bại gần như tiệm cận một trăm phần trăm."

Dưới góc nhìn của Trần Vân Sinh, ý tưởng này của Giang Hà mới chỉ dừng lại ở mức mô hình lý thuyết trên mặt giấy trong phòng thí nghiệm hoặc trên các tạp chí nước ngoài.

Căn bản là không thể triển khai trên người sống!

Giang Hà vẫn giữ vẻ điềm nhiên thanh thản, trong ánh mắt thậm chí còn thấp thoáng nét tán thưởng.

Cứ như thầy giáo đang khen ngợi một học sinh chăm chú nghe giảng vậy.

"Những vấn đề Chủ nhiệm Trần nêu ra đều vô cùng xác đáng. Tuần hoàn hồi lưu trong giai đoạn vô gan, giới hạn thời gian thiếu máu lạnh, cùng độ khó khi tái tạo mạch máu ngoài cơ thể, đó chính là ba nút thắt lớn nhất cản trở kỹ thuật này đi vào thực tiễn."

"Nào, để tôi giải đáp từng điểm một cho thầy nhé."

"Về vấn đề lượng máu hồi lưu trong giai đoạn vô gan, chúng ta hoàn toàn có thể giải quyết bằng cách thiết lập hệ thống bắc cầu tĩnh mạch - tĩnh mạch ngoài cơ thể (Veno-Venous Bypass - VVB). Trước khi cắt gan, tiến hành đặt ống thông qua tĩnh mạch nách, tĩnh mạch đùi và tĩnh mạch cửa, kết nối với một bơm tuần hoàn ngoài cơ thể để hút máu từ nửa thân dưới và đường ruột bơm thẳng ngược về tim. Như vậy là có thể duy trì ổn định suốt giai đoạn vô gan kéo dài nhiều tiếng đồng hồ."

Trần Vân Sinh thoáng sững người.

Bắc cầu tĩnh mạch ngoài cơ thể ư?

Đây vốn là kỹ thuật quen thuộc trong ghép gan thông thường, nhưng mà... lại đem áp dụng cho ca bệnh này sao??

Có được không đấy?

"Còn về thời gian thiếu máu lạnh và độ khó khi tạo hình mạch máu."

Giang Hà dừng lại một nhịp.

Anh đã sớm lường trước mọi người chắc chắn sẽ không dễ dàng tin tưởng mình ngay.

Một phương án phẫu thuật vượt tầm thời đại như thế này, chỉ dùng lời nói suông thì không thể nào thuyết phục nổi các chuyên gia đầu ngành.

Y học là ngành khoa học thực nghiệm, bắt buộc phải chứng minh bằng bản lĩnh thực chiến trên mũi dao mổ.

"Chủ nhiệm Trần, Viện trưởng Tăng, nói suông thì không có bằng chứng. Một khi tôi đã dám đề xuất phương án này, tức là tôi đã tính toán sẵn cách thức kiểm chứng cho các thầy thấy."

Tăng Trí và Trần Vân Sinh đồng loạt ngớ người.

Giang Hà tiếp lời: "Viện trưởng Tăng, phiền thầy liên hệ với trung tâm động vật thực nghiệm của Bệnh viện Hoa Tây, chuẩn bị cho tôi một con lợn thí nghiệm trưởng thành hoàn toàn khỏe mạnh, sắp xếp một phòng mổ thực nghiệm đạt chuẩn, đồng thời cử cho tôi hai phụ mổ am hiểu các thao tác ngoại mạch máu."

"Đã là mọi người còn băn khoăn về thời gian thiếu máu lạnh và việc tái tạo mạch máu ngoài cơ thể, vậy thì chi bằng để tôi trực tiếp mổ thị phạm trên động vật cho các thầy tận mắt chứng kiến."

"Tôi sẽ thực hiện một ca mổ chuẩn mực về cắt gan ngoài cơ thể kết hợp tái tạo mạch máu."

"Tận mắt thấy rồi, các thầy sẽ hiểu đây là thao tác hoàn toàn khả thi trên thực tế."

Trần Vân Sinh và Tăng Trí trố mắt nhìn Giang Hà trân trối.

Hả?

Giang Hà... Cậu bảo làm là làm ngay được luôn đấy à?

Khoan đã, chuyện này có hợp lý không vậy? Cậu không cần chuẩn bị thêm chút nào sao?

Hai vị lãnh đạo Bệnh viện Hoa Tây bỗng thấy thế giới này quả thực quá đỗi hoang đường.

Thế nhưng ngay sau đó, tận sâu trong đáy lòng họ lại dấy lên một cảm giác mong chờ đến nghẹt thở.

Liệu cậu ấy có thực sự làm được không, Giang Hà? Một kỹ thuật mổ mới toanh mà bảo làm là làm ngay được sao?