Chương 33: Ngoại chương: Niềm tin của một chuyên gia

Ghi chép của Khoa Khoa học tự nhiên δ và γ - Tập 3: Cùng em dựng nên lời giải cuối cùng.

Dù những ký ức thời thơ ấu có phần nhạt nhòa, nhưng chẳng hiểu sao tôi lại nhớ như in lời bố nói khi thấy tôi chỉ cắm mặt ăn mỗi cà chua bi: 「Shou đúng là một 'specialist' (chuyên gia) nhỉ」. Đó là một câu đùa mang đậm phong cách dân tự nhiên.

'Specialist' theo cách nói của các nhà sinh học không phải mang ý nghĩa là nghệ nhân hay chuyên gia chuyên nghiệp. Ấu trùng của loài bướm Pieris rapae chỉ ăn lá của các loài thực vật họ Cải, ấu trùng của loài bướm Papilio xuthus chỉ ăn lá của các loài thực vật họ Cam chanh, và thậm chí như một số loài ong sung còn có mối quan hệ cộng sinh thụ phấn bắt buộc một đối một với một loài sung nhất định, kiểu như "nếu một bên tuyệt chủng thì bên kia cũng tuyệt chủng theo".

Những sinh vật có lối sống chuyên biệt hóa với một loại thức ăn hoặc một môi trường cụ thể như vậy được gọi là 'specialist'.

Nói tóm lại, nó có nghĩa là kén ăn. Ấu trùng mang tên Izuda Shou từng sống lay lắt chỉ nhờ cà chua bi. Nghe kể là chứng kén ăn của tôi bắt đầu được cải thiện từ khi cô em gái đến tuổi biết cãi nhem nhẻm và trở nên vô cùng nhõng nhẽo.

Giống như hàng vạn loài sinh vật được gọi là 'specialist' đang tồn tại trên cõi đời này, việc trở thành một 'specialist' cũng chẳng phải là điều gì tồi tệ. Thực vật thường mang trong mình những chất phòng vệ để tránh bị ăn thịt, thế nhưng, chẳng hạn như ấu trùng của bướm Pieris rapae lại có khả năng giải độc glucosinolate - một chất phòng vệ đặc trưng của họ Cải - ngay bên trong cơ thể.

Đây là một màn trình diễn mà những kẻ 'generalist' (ăn tạp) ăn đủ mọi loại lá chẳng thể nào bắt chước được. Nếu phải sản sinh ra đủ loại enzym để phân giải mọi loại độc tố, thì các hoạt động sống khác sẽ bị ảnh hưởng. Chính vì vậy, những sinh vật ăn nhiều loại lá chỉ còn cách phải tìm tòi phương pháp thu thập thức ăn, ví dụ như bẻ lá để chỉ ăn phần giữa ít độc hơn mà thôi.

'Specialist' có chiến lược sinh tồn của riêng 'specialist'. Chỉ có vậy thôi.

Thế nhưng, thử áp dụng khái niệm 'specialist' này vào những con người mang tính xã hội trong thời đại ngày nay xem sao. Lối sống chuyên biệt hóa, không chỉ giới hạn trong chuyện ăn uống mà còn cả về môi trường, liệu có phải là một điều tốt đẹp?

Tôi không nghĩ như vậy.

Giống như việc một người chỉ ăn mỗi cà chua bi chắc chắn sẽ gặp khó khăn trong đời sống xã hội (chưa bàn đến vấn đề dinh dưỡng), thì làm một 'specialist' quả là một lối sống đầy trắc trở. Có lẽ bạn sẽ tự hỏi sao tôi lại rành rẽ điều đó đến vậy. Nếu phải trả lời, thì đó là vì chính bản thân tôi đã từng sống một cuộc đời như thế.

Vốn dĩ, khái niệm kẻ sống trong bóng tối và 'specialist' khá tương đồng với nhau. Cái lối sống rũ bỏ mọi thứ khác chỉ để đắm chìm vào một điều duy nhất, trừ phi là vận động viên hay nghệ sĩ, bằng không thì chẳng được xã hội hiện đại khuyến khích chút nào. Khi bạn vứt bỏ sự hòa đồng hay sự nhạy bén cần thiết của một người trưởng thành, ánh mắt của những người xung quanh tự nhiên cũng sẽ trở nên lạnh nhạt. Càng đắm chìm vào một thứ, bạn càng trượt xa khỏi dòng chảy chính của xã hội.

Chính những kẻ sống trong bóng tối, những người chẳng bận tâm đến điều đó mà chỉ lặng lẽ sống nương mình vào một góc khuất không ai chú ý, mới phù hợp để trở thành một 'specialist'.

Tôi đã từng sống như thế đấy. Cho đến khi học tiểu học, dưới ảnh hưởng của người bố là nhà nghiên cứu sinh thái học thực vật, tôi đắm chìm vào thế giới thực vật.

Lên cấp hai, khi có một kẻ thù mang tên Watamare, tôi lại vùi đầu vào việc học chỉ để đánh bại cậu ta. Tùy từng thời điểm, tôi chỉ dành trọn nhiệt huyết cho những gì mình muốn làm. Đối với những việc khác ── ví dụ như thể thao hay các mối quan hệ xã hội ── tôi thậm chí còn cảm thấy ngay cả việc bận tâm suy nghĩ về chúng cũng là một sự lãng phí thời gian.

Nếu 'generalist' là người toàn năng, thì 'specialist' là người lựa chọn sự tập trung. Đó là một lối sống khéo léo lẩn tránh muôn vàn áp lực từ xã hội, chỉ cố chấp theo đuổi những gì mình muốn làm, những gì mình giỏi. Dù có bị gọi là otaku hay kẻ sống trong bóng tối, thì đó vẫn là một cuộc đời kiên định với những gì mình yêu thích.

Nói ra thì nghe có vẻ như là một điều tốt đẹp.

Nhưng thực ra đó là một sai lầm lớn.

Có lần bố đã nói với tôi thế này. Vừa nhìn lên cây long não cổ thụ 1200 tuổi, ông vừa bảo: 「Shou à, con sẽ phải trở thành nó vào một ngày nào đó đấy」.

Dẫu chẳng được ai ngoái nhìn giữa chốn núi rừng sâu thẳm cũng chẳng sao. Dẫu có bị gọi là kẻ sống trong bóng tối cũng chẳng sao. Hãy sống với mục tiêu một ngày nào đó trở thành một cây đại thụ không ai có thể buông lời gièm pha. Chữ

"Shou" trong tên tôi, chẳng mang ý nghĩa nào khác ngoài cây long não.

Thế nhưng, bố đã che giấu một điểm vô cùng quan trọng.

Đó là không phải cây long não nào cũng có thể trở thành đại thụ.

Chỉ có một số ít, một nhúm cây sống sót hiếm hoi, mới có thể sống qua hàng trăm, thậm chí hàng ngàn năm. Những cây còn lại đều khô héo chết đi mà chẳng ai hay biết. Chẳng một ai ngó ngàng. Đến cả ánh sáng mặt trời cũng chẳng được tắm đẫm cho ra hồn.

Chắc hẳn có vô số người đã gục ngã giữa chừng và từ bỏ lối sống kiên định theo đuổi sở thích.

Thực ra, bản thân tôi cũng là một trong số đó. Thuở nhỏ, tôi từng ngây thơ mơ mộng trở thành một nhà thực vật học giống bố, nhưng giờ thì khác rồi. Dù không muốn thì tôi cũng phải cay đắng thừa nhận ── tôi hoàn toàn không thể sánh nổi với cái người đàn ông bất thường kia, kẻ đã hy sinh mọi mối quan hệ và đời sống xã hội chỉ để lao đầu vào nghiên cứu, sống một cuộc đời trôi dạt như loài bèo tấm cho đến khi được mẹ tôi nhặt về rồi lỡ làng có con.

Chỉ những kẻ giành chiến thắng trong những cuộc cạnh tranh khốc liệt mới có quyền sống một cuộc đời chỉ chuyên tâm vào những gì mình yêu thích mà thôi.

Thế nên tôi đã chạy trốn, và lần này, tôi bắt gặp một thứ gọi là học tập. Việc học ở trường, nơi mọi nỗ lực đều được định lượng rõ ràng bằng điểm số qua các kỳ thi, quả thực rất dễ hiểu và thú vị. Chẳng biết từ lúc nào, việc vừa cùng Mizusaki làm mấy trò ngu ngốc ở câu lạc bộ hóa học, vừa so kè điểm số với Watamare - kẻ thuộc câu lạc bộ vật lý đối địch - đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của tôi.

Nhìn tôi như vậy, bố tiếc nuối nói: 「Con ngày càng giống mẹ rồi đấy」.

Nghe kể, trái ngược với bố - một kẻ thất bại lăn lộn giữa cỏ cây, mẹ tôi lại là một sinh viên vô cùng xuất sắc, tốt nghiệp thủ khoa của khoa.

Đối với bố mẹ thì đó chắc chỉ là một câu chuyện hoài niệm xa xưa thôi, nhưng thực ra, khi nghe xong tôi lại thấy sợ hãi. Nếu như tôi, chỉ là một 'specialist' nửa vời, nhặt nhạnh mỗi người một chút từ bố và mẹ thì sao. Nếu như tôi cứ đinh ninh rằng mình đang chuyên sâu vào một lĩnh vực nào đó, nhưng thực chất chỉ là một kẻ tầm thường từ bỏ những thứ khác thì sao.

Đối với một 'specialist' chọn lối sống tập trung, điều đáng sợ nhất chắc chắn là việc phải nếm mùi thất bại ngay trong chính lĩnh vực mà bản thân tự hào là chuyên môn. Hơn nữa, nếu để thua một 'generalist' - kẻ có thể giải quyết êm đẹp mọi chuyện khác - thì thật là không còn mặt mũi nào.

Và rồi, tôi đã gặp phải.

Đóa hoa anh đào nở rộ giữa ánh nắng chói chang. Một sự tồn tại áp đảo hệt như chính ánh sáng.