Chương 13: Chương 2.3: Thuyết Củng cố ngắt quãng

Tập 2: Con Quỷ Làng Ella 3: Thuyết Củng cố ngắt quãng Burrhus Frederic Skinner 【Lịch Trái Đất - Công nguyên 1904-1990】 Thế giới Trái Đất - Nhà tâm lý học Người sáng lập Lý thuyết học tập Thuyết hành vi mới Người xây dựng nền móng Thuyết phản xạ có điều kiện từ thao tác 【Operant conditioning】 Thời đại học, Skinner đã tự chế tạo một chiếc lồng để thực hiện thí nghiệm tâm lý, đời sau gọi là "Hộp Skinner". Ông thường xuyên nhốt chuột bạch hoặc chim bồ câu vào trong chiếc hộp này để làm thí nghiệm.

Trong số rất nhiều thành quả của ông, có một lý thuyết mang tên 『 Củng cố ngắt quãng 』. Lý thuyết này được Skinner tình cờ phát hiện ra trong quá trình nghiên cứu 『 Phản xạ có điều kiện từ thao tác 』.

Trước lần khám phá tình cờ đó, thông qua thí nghiệm, Skinner đã phát hiện ra rằng: chỉ cần cung cấp thức ăn mỗi khi những con vật nhỏ này ấn vào nút bấm, thì sau một thời gian rèn luyện, chúng sẽ hình thành phản xạ có điều kiện "ấn nút là có thức ăn". Tuy nhiên, nếu sau đó chúng ấn nút mà liên tục không nhận được đồ ăn, hành vi phản xạ này sẽ nhanh chóng biến mất.

Về sau, trong một lần thí nghiệm, Skinner nảy ra ý tưởng mới. Ông không hành động theo lối mòn nữa. Khi lũ thú nhỏ ấn nút, ông không cung cấp lượng thức ăn cố định, mà đổi thành khi cho nhiều, khi cho ít, lúc lại hoàn toàn không cho gì cả. Điều này khiến cho hành vi "ấn nút để nhận được thức ăn" trở thành một "sự kiện ngẫu nhiên". Skinner ngạc nhiên phát hiện ra rằng, thông qua cách thức huấn luyện "phần thưởng ngẫu nhiên ngắt quãng" này, lũ chuột bạch và bồ câu thế mà lại bị nghiện!

Chúng sẽ ấn nút liên tục như điên loạn, mãi cho đến khi Skinner hoàn toàn phớt lờ hành vi của chúng và ngừng cung cấp thức ăn trong một thời gian dài, hiện tượng đó mới biến mất!

Căn cứ vào kết quả thí nghiệm này, Skinner đã đưa ra học thuyết 『 Củng cố ngắt quãng 』. Đặt vào thời điểm quá khứ 【khoảng năm 1950 theo Lịch Trái Đất】, có lẽ học thuyết này chưa tạo nên nhiều sự đồng cảm sâu sắc cho người bình thường. Thế nhưng ở hiện tại, lý thuyết này chắc chắn khiến người ta phải suy ngẫm sâu xa.

Khi một người tương tư ai đó, thỉnh thoảng họ sẽ cầm điện thoại di động lên chỉ để xem "người kia" có gửi hay trả lời tin nhắn của mình hay không. Chỉ cần "người kia" thỉnh thoảng "ngẫu nhiên" đáp lại một chút, họ sẽ vui vẻ hồi lâu, rồi lại kiên trì chờ đợi với hy vọng nhận được nhiều phản hồi hơn. Khi những kẻ thiếu kinh nghiệm bước vào sòng bạc, lúc đầu họ luôn được "may mắn" gõ cửa, thắng nhiều thua ít, dần dà bị "huấn luyện" đâm ra nghiện.

Về sau, mỗi một hành động đặt cược đều chẳng khác gì loài vật nhỏ ấn công tắc mong chờ được nhận thức ăn, cho dù liên tiếp thua lỗ thì chúng vẫn kiên trì đánh cược cho đến khi trắng tay. Những tựa game rút thẻ gacha trên điện thoại ngay từ đầu thường dễ dàng tặng lượng lớn phần thưởng rút mười lần liên tiếp cho người chơi, nhưng đây không phải là ban phát phúc lợi, mà là lợi dụng "phần thưởng ngẫu nhiên ngắt quãng" để "huấn luyện" người chơi nghiện rút thẻ gacha.

Một khi đã nghiện, người chơi lúc nào cũng mơ tưởng lần rút mười thẻ tiếp theo sẽ đạt được phần thưởng xịn hơn, đắm chìm trong đó mãi không dứt ra được...

Cho đến ngày nay, Thuyết Củng cố ngắt quãng của Skinner đã sớm được giới tư bản trên thế giới Trái Đất thấu hiểu và ứng dụng. Bằng muôn vàn chiêu thức ngụy trang tinh xảo, nó đã len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống và công việc. Tác động tâm lý này sở hữu uy lực kinh người, từ khi nhân loại xuất hiện đến nay, không một ai nằm ngoài vòng ảnh hưởng. Mọi người tự trói buộc mình vào đó, không cách nào kiềm chế, càng khó bề kháng cự.

Prigoke Nissen tìm thấy trong đống tài liệu một ví dụ mang ý nghĩa ứng dụng thực tiễn rất cao, tựa đề là "Ứng dụng phần thưởng ngẫu nhiên ngắt quãng vào một mối quan hệ tình cảm": Trong một mối quan hệ, nếu đối phương hẹn bạn ra ngoài mà lúc nào bạn cũng đồng ý, lâu dần người đó sẽ coi việc bạn nhận lời là chuyện đương nhiên, không còn trân trọng bạn nữa, thái độ sẽ ngày càng tùy tiện. Ngược lại, nếu bạn luôn từ chối, bị cự tuyệt quá nhiều lần, người đó sẽ rơi vào tuyệt vọng và dễ dàng buông xuôi.

Chỉ có sự nhận lời "ngẫu nhiên" mới có thể duy trì cảm giác mới mẻ lâu dài cho đối phương. Mỗi lần rủ rê, người ấy đều mang tâm lý dò xét, một khi hẹn thành công sẽ vỡ òa sung sướng.

Hơn nữa, những cảm xúc tích cực đó sẽ mang tới buổi hẹn hò, nâng cao hiệu quả của cuộc hẹn.

【Đáng sợ... Thật sự quá đáng sợ! Thế giới Trái Đất thế mà lại nghiên cứu ra một học thuyết tà ác thế này, căn bản là đang coi con người như động vật để thuần hóa mà! 】 Đọc xong tài liệu từ 『 Kho Trí Tuệ Toàn Tri 』, Prigoke Nissen bàng hoàng sửng sốt, có cảm giác như mình vừa giác ngộ được một chân lý sâu xa. Sau khi thấu hiểu được 『 Thuyết Củng cố ngắt quãng 』, cô mới chợt nhận ra rằng, thỉnh thoảng Giang Nhiên trả lời mọi câu hỏi của cô, nhưng cũng có những lúc anh cố tình lờ đi để trêu chọc khẩu vị của cô.

Chẳng phải đây chính là cơ chế ban thưởng ngẫu nhiên sao?

Sở dĩ mỗi lần cô đều bị Giang Nhiên xoay như chong chóng, chẳng phải là vì trong vô thức, cô đã "nghiện" Giang Nhiên rồi ư!

【Thật nguy hiểm quá đi! May mà mình phát hiện ra sớm! Tên khốn Giang Nhiên đáng hận, dám cả gan muốn "thuần hóa" mình sao?! 】 Prigoke Nissen cảm thấy như mình vừa sống sót sau một kiếp nạn, đồng thời cơn thịnh nộ đối với Giang Nhiên cũng dâng trào trong cô! Thế nhưng, Prigoke Nissen vẫn giữ được một chút lanh lợi, cô nghĩ tốt nhất không nên để Giang Nhiên phát hiện ra rằng cô đã tỏ tường mọi mánh khóe của anh.

【Cô nhóc ngốc: Không thèm nói thì thôi ~ Không phải là cái gì mà 『 Skinner 』 à, tưởng chỉ có mình cậu biết hả? Nói cho cậu biết nhé, bổn thần linh vừa nãy chỉ trêu cậu thôi! 】 Loli ngốc nghếch vẫn dùng thái độ ngoan cố bốc phét trước sau như một của mình.

【Giang Nhiên: Không hổ là ngài Prigoke Nissen. Vậy ngài thử nói xem, tiếp theo tôi phải ứng dụng 『 Thuyết Củng cố ngắt quãng 』 thế nào để khiến Velle thích tôi đây? 】 【Cô nhóc ngốc: Chuyện này có gì mà không đơn giản, chẳng phải là... Chẳng phải là trước tiên làm thế này thế này, rồi sau đó lại làm thế kia thế kia sao! 】 Lời này của loli ngốc thì không thể nào giả vờ được nữa. Cô ta đúng là nói đến nửa chừng thì á khẩu. Về việc làm sao ứng dụng 『 Thuyết Củng cố ngắt quãng 』 lên người Velle, cô quả thực mù tịt.

Bây giờ loli ngốc nghếch mới ngộ ra rằng: biết lý thuyết và vận dụng vào thực tế là hai việc hoàn toàn khác biệt. Suy nghĩ kỹ lại một chút, tình huống "anh hùng cứu mỹ nhân" vừa nãy đâu có giống cảm giác của chuột bạch trong lồng Skinner, không thể áp dụng trực tiếp được. Hơn nữa, nếu đem ví dụ "mang ý nghĩa thực tiễn cao" kia ra áp dụng thì cũng chưa thật sự phù hợp. Tình huống hiện tại chắc chắn đòi hỏi Giang Nhiên phải là người chủ động hẹn Velle, chứ không thể giả bộ õng ẹo đứng đợi Velle tới hẹn anh.

【Cô nhóc ngốc: Hứ, mấy cái vấn đề đơn giản như vậy căn bản là đang sỉ nhục trí thông minh của tôi! 】 【Giang Nhiên: Ồ, sỉ nhục được một thứ không tồn tại cũng là một loại bản lĩnh đấy. 】 Phải mất một lúc lâu, cô nhóc ngốc mới nuốt trôi câu nói này của Giang Nhiên. Sau khi nhận ra mình lại bị Giang Nhiên chơi khăm, cô ta tức tốc chửi rủa anh là "tên ngốc xít". Trong lúc đó, Giang Nhiên đang tiến hành chiến lược hành động của mình.

Trọng tâm của việc ứng dụng 『 Thuyết Củng cố ngắt quãng 』 nằm ở chỗ xác định rõ đâu là nút bấm, đâu là phần thưởng. Chỉ khi hai "điều kiện thí nghiệm" này được thiết lập chuẩn xác thì 『 Thuyết Củng cố ngắt quãng 』 mới phát huy tối đa hiệu quả.

Một người dày dạn kinh nghiệm như Giang Nhiên đã sớm nắm trọn trong tay mọi thông tin tình báo thiết yếu ngay từ lúc xác định chọn Velle làm mục tiêu chiến lược. Tiếp theo, trong vòng ba ngày, anh sẽ khiến cho Velle "phát nghiện" vì chàng thiếu niên mang tên "Banning".